TENS tijdens de bevalling: zo gebruik je een geboorte-TENS

Steeds meer aanstaande moeders denken bij pijnbestrijding tijdens de bevalling niet alleen aan een ruggenprik of lachgas, maar ook aan een TENS-apparaat. Het is een klein kastje met vier plakelektroden op je onderrug, dat via zachte stroompulsjes de pijn van de weeën probeert te dempen. Je houdt het zelf in de hand, je kunt ermee rondlopen en je bepaalt zelf hoe sterk het is.

Een bevallings-TENS verschilt op een paar punten van een gewoon TENS-apparaat. Het belangrijkste is de boostknop: die druk je in tijdens een wee voor een tijdelijk sterkere stimulatie. Ook zijn de programma's en de elektroden afgestemd op de onderrug en op de manier waarop weeën komen en gaan.

In Nederland zijn twee van deze apparaten goed verkrijgbaar: de TensCare Perfect MamaTENS en de Body Clock Elle TENS 2. Aan de hand van die twee leggen we in deze gids uit hoe een geboorte-TENS werkt, hoe je de elektroden plakt, hoe je het tijdens de bevalling gebruikt en hoe je je voorbereidt. We gaan ook in op de vraag of kopen of huren handiger is. Waarom kiezen vrouwen voor TENS? De praktische voordelen liggen voor de hand. Je bedient het zelf, je bepaalt de sterkte, je kunt ermee blijven lopen en van houding wisselen, en het gebruik vraagt geen medicijnen. Voor wie de eerste uren thuis wil doorbrengen, is het een middel dat daar goed bij past. Een belangrijk uitgangspunt: bespreek het gebruik altijd vooraf met je verloskundige of gynaecoloog.

Een TENS-apparaat stuurt via de huid kleine elektrische pulsjes naar de zenuwen. Je voelt dat als tintelen of zacht kloppen. Die prikkels concurreren met de pijnsignalen die van de baarmoeder en het bekken naar de hersenen gaan, waardoor je de pijn minder intens kunt ervaren. Bij lage frequenties zou TENS ook de aanmaak van endorfine stimuleren, de pijnstiller die je lichaam zelf maakt. Het is geen verdoving: je voelt de weeën nog steeds, maar het apparaat kan de scherpe randjes eraf halen en geeft je iets om je op te richten.

Weeën komen in golven. Tussen twee weeën in heb je een paar minuten rust; tijdens een wee loopt de pijn op en weer af. Een bevallings-TENS speelt daarop in met twee standen. In de basisstand staat het apparaat op een rustige, constante stimulatie die je tussen de weeën door laat lopen. Voel je een wee aankomen, dan druk je de boostknop in. Het apparaat schakelt dan over op een sterkere of anders aanvoelende stimulatie. Als de wee wegebt, laat je de knop los en ga je terug naar de basisstand.

De Body Clock Elle TENS 2 is een van de bekendste bevallings-TENS-apparaten. Hij heeft een BOOST-knop, een extra functie die het merk Opti-max noemt en een instelbare pulsfrequentie. Hoeveel voorgeprogrammeerde programma's en intensiteitsstappen het apparaat heeft, staat niet in de productinformatie. Het werkt op 2 AA-batterijen, die zijn meegeleverd, en wordt geleverd met 4 elektroden, 2 kabels, een nekkoord en een opbergtasje. Het nekkoord is handig als je tijdens de bevalling een badjas of ziekenhuishemd draagt zonder riem. De handleiding is volgens de productinformatie alleen in het Engels; lees hem dus ruim van tevoren.

De twee reviews op Bol zijn positief en geverifieerd. De ene koper meldt dat het apparaat compleet werd geleverd, inclusief batterijen, en dat het hielp bij de pijn tijdens de weeën. De andere noemt een snelle levering en een apparaat dat goed werkt. Het is een medisch hulpmiddel onder de Europese MDR, met 2 jaar garantie. Het merk is Body Clock uit het Verenigd Koninkrijk; op Bol staat het Nederlandse bedrijf GeboorteTens als fabrikant vermeld, vermoedelijk de importeur.

De bediening is bij beide apparaten zo opgezet dat je partner kan helpen. Spreek vooraf af wie de boostknop bedient, en oefen dat samen een keer zodat jullie weten hoe de knop voelt. Sommige vrouwen houden hem liever zelf in de hand, zodat ze precies op het goede moment kunnen drukken. Anderen vinden het prettig dat hun partner dat overneemt, zodat zij zich op de ademhaling kunnen richten.

Verwacht niet dat de pijn verdwijnt. TENS werkt bij de ene vrouw beter dan bij de andere. Wie het als een van de middelen ziet, naast ademhaling, beweging en warmte, en niet als vervanging van andere pijnbestrijding, zal het minst teleurgesteld zijn.

Bij een bevallings-TENS gaan de 4 elektroden op de onderrug. De gebruikelijke plaatsing is twee elektroden hoger, ongeveer ter hoogte van de onderste ribben, links en rechts van de wervelkolom, en twee lager, net boven de billen, ook links en rechts. De zenuwen die de pijn van de baarmoeder en het geboortekanaal doorgeven, komen in dat gebied het ruggenmerg binnen. De exacte plaatsing verschilt per apparaat; volg de tekening in de handleiding.

De TensCare Perfect MamaTENS laat zien hoe een fabrikant daarop inspeelt. Het apparaat wordt geleverd met 4 elektroden van 50 bij 100 mm, langwerpig en groter dan de vierkante pads van 50 bij 50 mm die je bij gewone TENS-apparaten ziet. Dat formaat past bij de bredere zone van de onderrug. Het type is vermeld als E-CM50100PM, zodat je makkelijk dezelfde pads kunt nabestellen. De MamaTENS heeft volgens de productbeschrijving 3 programma's en een boostknop. Hij werkt op 2 AA-batterijen, die in de doos zitten, en heeft een riemclip en een etui. Het apparaat is geregistreerd als medisch hulpmiddel klasse IIa en TensCare geeft 2 jaar garantie, exclusief kabels, pads en batterijen. Op Bol zijn nog geen reviews. Een aandachtspunt: de inhoudsopgave op Bol noemt ook onderdelen van de Perfect Mama+, een variant met borstelektroden. Controleer bij levering of je de rugpads hebt ontvangen.

Hoe gebruik je het apparaat in de praktijk? Een paar punten die we uit handleidingen en algemene richtlijnen halen.

Plak de elektroden op een schone, droge huid zonder bodylotion of olie. Omdat je je eigen onderrug niet kunt zien, laat je dit doen door je partner. Oefen dat een paar weken van tevoren, zodat het tijdens de bevalling snel gaat.

Zet het apparaat pas aan als de elektroden zitten. Begin op de laagste stand en verhoog tot je een duidelijke, comfortabele tinteling voelt.

TENS wordt meestal ingezet in de eerste fase van de bevalling, wanneer je nog thuis bent en kunt rondlopen. Bespreek met je verloskundige wanneer zij adviseert te beginnen en hoe lang je doorgaat.

Gebruik de boostknop tijdens de weeën en laat hem tussendoor los.

Ga niet met het apparaat in bad, onder de douche of in een bevalbad. Het is een elektrisch apparaat. Haal de elektroden eraf als je in het water gaat.

Plak de elektroden nooit op de buik.

Stop als je verloskundige daarom vraagt. Bij bewaking van de hartslag van je baby kan zij vragen het apparaat even uit te zetten.

Vervang lege batterijen meteen. Merk je dat de stimulatie zwakker wordt terwijl je de stand niet hebt veranderd, dan zijn de batterijen vaak de oorzaak, of laat een elektrode los. Een bevalling kan lang duren, en bij geen van beide apparaten is de batterijduur gepubliceerd. Een reserveset AA-batterijen hoort in je bevallingstas.

Beide apparaten doen in de basis hetzelfde, maar er zijn verschillen die bij je keuze kunnen meewegen. We zetten ze op een rij.

Programma's en instellingen. De MamaTENS heeft volgens de productbeschrijving 3 programma's. Wat die precies doen, wordt in de Nederlandse productinformatie niet uitgelegd. De Elle TENS 2 heeft een niet nader genoemd aantal voorgeprogrammeerde programma's, plus een instelbare pulsfrequentie en de Opti-max-functie. Wie graag zelf iets bijstelt, heeft bij de Elle TENS 2 meer ruimte. Wie het zo simpel mogelijk wil, heeft aan 3 programma's genoeg.

Elektroden. Bij de MamaTENS zijn de 4 pads van 50 bij 100 mm met typenummer vermeld, wat nabestellen makkelijk maakt. Bij de Elle TENS 2 zitten 4 elektroden en 2 kabels in de doos, maar het formaat staat er niet bij.

Dragen. De MamaTENS heeft een riemclip, de Elle TENS 2 een nekkoord. Draag je tijdens de bevalling een broek of legging, dan werkt de clip prima. Loop je rond in een badjas of ziekenhuishemd, dan is een nekkoord handiger.

Handleiding. Bij de Elle TENS 2 alleen in het Engels. Bij de MamaTENS is de taal niet expliciet vermeld; bij andere TensCare-apparaten melden kopers geregeld dat een Nederlandse tekst ontbreekt. Zoek de handleiding dus bij beide vooraf op.

Zekerheid. De MamaTENS staat als klasse IIa vermeld, de Elle TENS 2 als medisch hulpmiddel onder de MDR. Beide hebben 2 jaar garantie. De Elle TENS 2 heeft 2 positieve reviews op Bol, de MamaTENS nog geen.

Prijs. Met €57-78 tegenover €106-143 kost de Elle TENS 2 ongeveer het dubbele.

Voor de meeste aanstaande moeders is de MamaTENS genoeg. De Elle TENS 2 is de keuze als je waarde hecht aan het nekkoord, meer instelmogelijkheden wilt of graag een apparaat neemt waar al ervaringen van andere moeders over zijn.

Een bevallings-TENS gebruik je meestal maar één keer, of één keer per kind. Daarom is de vraag kopen of huren interessant. Sommige aanbieders verhuren bevallings-TENS-apparaten; die optie hebben we voor deze gids niet onderzocht, dus we kunnen er geen prijzen of voorwaarden bij noemen.

Kopen ligt voor de hand als je meerdere kinderen wilt, als je het apparaat wilt doorgeven aan een vriendin of zus, of als je het na de bevalling wilt blijven gebruiken. In dat laatste geval: volg dan de handleiding voor ander gebruik, en houd rekening met de contra-indicaties.

Tussen de twee apparaten zit een groot prijsverschil. De TensCare Perfect MamaTENS valt in de klasse €57-78, de Body Clock Elle TENS 2 in €106-143. Voor dat verschil krijg je bij de Elle TENS 2 een instelbare pulsfrequentie, de Opti-max-functie en een nekkoord. De garantie is bij beide 2 jaar.

Zo bereid je je voor. Bestel het apparaat rond week 36 van je zwangerschap, zodat je tijd hebt om te oefenen en eventueel te ruilen als er iets mis is met de levering. Controleer bij ontvangst de inhoud: apparaat, 4 elektroden, batterijen en handleiding. Lees de handleiding samen met je partner. Zet het apparaat een keer kort aan op je rug, op een lage stand, zodat je weet hoe het voelt. Je hoeft het niet lang te testen; als zwangere gebruik je TENS buiten de bevalling niet zonder overleg. Plak de pads daarna terug op hun drager en bewaar ze in de verpakking, zodat ze niet uitdrogen.

Pak in je bevallingstas: het apparaat, de elektroden in hun verpakking, een reserveset AA-batterijen en de handleiding. Bij de Elle TENS 2 kan een korte Nederlandse samenvatting van de bediening helpen.

Bespreek vooraf met je verloskundige dat je TENS wilt gebruiken. Zij kan aangeven of er in jouw situatie redenen zijn om het niet te doen, bijvoorbeeld bij een pacemaker, epilepsie of als er tijdens de bevalling continue bewaking nodig is. Vraag ook hoe het past bij andere pijnbestrijding die je overweegt.

Na de bevalling: plak de gebruikte elektroden terug op hun drager als je ze wilt bewaren, maar reken erop dat ze na een lange bevalling minder goed plakken. Haal de batterijen uit het apparaat als je het een tijd niet gebruikt, zodat ze niet gaan lekken.

Tot slot: een TENS-apparaat is een hulpmiddel. Het kan je helpen de eerste fase thuis door te komen en geeft je een gevoel van controle, maar het garandeert geen pijnvrije bevalling. Houd andere opties open, en voel je niet teleurgesteld als je tijdens de bevalling toch voor iets anders kiest.

Een geboorte-TENS werkt met een rustige basisstand tussen de weeën en een boostknop die je tijdens een wee indrukt. De 4 elektroden gaan op de onderrug, twee hoog en twee laag, en je partner plakt ze het makkelijkst. TENS wordt meestal in de eerste fase van de bevalling gebruikt, als je nog thuis bent en beweegt.

De TensCare Perfect MamaTENS is de voordelige keuze, met grote rugpads en een registratie als klasse IIa. De Body Clock Elle TENS 2 is duurder, maar biedt een instelbare pulsfrequentie, Opti-max en een nekkoord, en heeft positieve ervaringen van moeders. Wat je ook kiest: oefen vooraf, neem reservebatterijen mee, ga er niet mee in bad en bespreek het gebruik met je verloskundige.