TENS bij menstruatiepijn en endometriose: werkt het?

Menstruatiekrampen zijn voor veel vrouwen een maandelijks terugkerend probleem, en bij endometriose of adenomyose kan de pijn zo heftig zijn dat werk of school eronder lijdt. Pijnstillers helpen niet altijd genoeg, en niet iedereen wil ze elke maand dagenlang slikken. Een TENS-apparaat is een alternatief dat de laatste jaren populairder is geworden.

De apparaten die speciaal voor menstruatiepijn zijn gemaakt, zien er anders uit dan het klassieke kastje met kabels. Het zijn kleine, platte pads die je op de onderbuik of onderrug plakt en onder je kleding draagt. Een deel combineert de elektrische prikkels met warmte, als een soort elektrische kruik.

Maar werkt het? En wat is het verschil tussen de modellen? We hebben de specificaties en handleidingen van vijf menstruatie-TENS-apparaten bestudeerd, de onderbouwing van fabrikanten bekeken en de ervaringen van kopers naast elkaar gelegd. In deze gids lees je hoe TENS bij menstruatiepijn werkt, wat warmte toevoegt, wat je realistisch kunt verwachten en waar je op let als je een apparaat koopt, ook als het voor een dochter is.

Menstruatiepijn ontstaat doordat de baarmoeder samentrekt om het slijmvlies af te stoten. Die krampen voel je in de onderbuik en vaak ook in de onderrug. TENS grijpt niet in op de baarmoeder zelf, maar op hoe je de pijn ervaart.

Dat gebeurt op twee manieren. Bij hoge frequenties, rond 80 tot 120 Hz, voelt de stimulatie als een gelijkmatige tinteling. Die prikkel concurreert in het ruggenmerg met het pijnsignaal, waardoor je de kramp minder voelt. Het effect is er snel, maar alleen zolang het apparaat aan staat. Bij lage frequenties, rond 2 tot 10 Hz, voelt het eerder als tikken of kloppen. Dat zou de aanmaak van endorfine stimuleren, de pijnstiller die je lichaam zelf maakt. Dat effect komt langzamer op, maar kan na de behandeling langer doorwerken.

De TensCare Ova+ laat goed zien hoe een fabrikant dit vertaalt naar een menstruatieapparaat. Het apparaat heeft 4 modi. Modus 0 en 1 werken op 110 Hz, met een pulsbreedte van respectievelijk 100 en 50 µs: de pain gate-standen. Modus 2 is een burststand op 2 Hz met 150 µs. Modus 3 werkt op 10 Hz met 200 µs. De sterkte regel je in 40 stappen tot maximaal 52 mA. Het apparaatje zelf meet 6,5 bij 3,8 bij 1 cm en weegt 15 gram zonder accu. Op een lading gaat het minimaal 5 uur mee, en volgens TensCare houdt de accu zo'n 400 laadcycli vol. Er zitten 2 pads van 50 bij 90 mm bij, een kabel en een riemclip. Warmte heeft de Ova+ niet. Het is geregistreerd als medisch hulpmiddel klasse IIa, met 2 jaar garantie op de unit.

De Beurer EM 50 en EM 55 en de medisana TT 250 werken met één vast programma. Bij de EM 55 en TT 250 publiceert de fabrikant de gegevens: 8 tot 100 Hz en 75 tot 250 µs.

Waar plak je de pads? Bij de meeste menstruatieapparaten gaat het pad op de onderbuik, net boven het schaambeen, waar je de kramp voelt. Bij uitstralende pijn naar de rug kun je de elektroden ook op de onderrug plakken, links en rechts van de wervelkolom. Apparaten met losse elektroden, zoals de Ova+, laten je daarin vrij. Bij een plat pad zoals de Beurer EM 50 zit de elektrode vast aan het apparaat. De grotere Beurer EM 55 meet 23,5 bij 11,5 cm en bedekt daarmee een groter deel van de onderbuik, wat prettig kan zijn als de pijn breder uitstraalt. Wie vooral in de rug last heeft, zit beter met een apparaat met losse elektroden.

Begin altijd op de laagste stand en bouw langzaam op tot je een duidelijke maar comfortabele tinteling voelt. Een LUVION-gebruiker merkte dat stand 1 haar het meest hielp. Meer is dus niet altijd beter.

Warmte is een van de oudste middelen tegen menstruatiekrampen. Een kruik of warmtekussen ontspant de spieren en voelt voor veel vrouwen geruststellend. Het ligt dus voor de hand om warmte en TENS te combineren, en dat is precies wat vier van de vijf menstruatieapparaten doen die we bekeken.

De medisana TT 250 is daar een goed voorbeeld van. Het apparaatje meet 5,2 bij 6,9 bij 2,4 cm en weegt 44 gram. Je sluit er een groot warmtepad van 18,2 bij 8,7 cm op aan, met ernaast 2 kleine elektroden van ongeveer 5 cm. De warmte staat op 43 °C, met een marge van 2 graden, en zet je los van de TENS aan of uit. De TENS heeft 20 intensiteitsniveaus, met pulsen van 75 tot 250 µs en 8 tot 100 Hz. Een sessie duurt maximaal 30 minuten, daarna schakelt het apparaat uit. Het laadt via USB-C. medisana publiceert geen accuduur, maar een koper haalt 8 tot 10 programma's van 30 minuten uit een lading. De pads zijn herbruikbaar en los na te bestellen. Het apparaat is geregistreerd als klasse IIa en heeft via Bol 3 jaar garantie.

De 7 reviews op Bol zijn allemaal 5 sterren. Een koper vergelijkt de warmte met een kruik of warmtedeken en merkt dat de krampen snel afnemen. Een ander vindt het makkelijker dan een kruik, omdat het pad gewoon op de buik blijft plakken. Een derde gebruikt het onder haar kleding en heeft geen pijnstillers meer nodig.

De andere warmtemodellen zitten op vergelijkbare temperaturen. De Beurer EM 50 en EM 55 werken ook op 43 °C. De LUVION TENS Menstruatie is het enige model met een instelbaar bereik, van 38 tot 45 °C.

Is warmte een must? Niet per se. De TensCare Ova+ heeft geen warmte en scoort in zijn enige Bol-review juist hoog: een koper meldt meer dan 95% minder pijn. Wie warmte wil, kan een Ova+ ook combineren met een gewone kruik.

Een paar aandachtspunten bij warmte. Een Beurer EM 50-gebruiker merkte dat het midden van het pad heel heet werd, tot een branderig gevoel aan toe. Bij de LUVION schakelt de warmte na een tijd vanzelf uit, gekoppeld aan de timer van 30 of 60 minuten. En warmte kost accu: de EM 50 haalt ongeveer 2 uur, wat drie reviewers te kort vinden.

Gebruik warmte niet op een huid met verminderd gevoel, en niet als je slaapt. Controleer na de eerste sessies of je huid onder het pad niet rood of geïrriteerd is. Is dat wel zo, zet de warmte dan uit of kies een kortere sessie.

Bij medische hulpmiddelen is het goed om claims en ervaringen uit elkaar te houden.

Beurer is de enige fabrikant die voor zijn menstruatieapparaat naar onderzoek verwijst. In een observatiestudie van het Institut Prof. Kurscheid bij 59 vrouwen zou 96% de Beurer EM 50 aanbevelen, zou 98% het apparaat willen blijven gebruiken en meldde meer dan 80% pijnverlichting in de eerste 3 dagen van de cyclus. Voor de grotere EM 55 verwijst Beurer naar dezelfde studie.

Hoe zwaar weegt dat? Een observatiestudie zonder controlegroep zegt iets over hoe tevreden gebruikers zijn, maar niet of het effect door TENS komt of door bijvoorbeeld het verwachtingseffect. We hebben de studie niet als onafhankelijke publicatie kunnen inzien. Zie het als een positief signaal, niet als bewijs.

De reviews van de EM 50 op Bol laten een gemengder beeld zien: 3,8 uit 5 op basis van 15 beoordelingen, gedeeld met de EM 55. Er zijn duidelijke succesverhalen. Een vrouw ging van paracetamol om de 3 uur naar één keer per dag. Een ander schrijft dat warmte en TENS samen sterk hielpen en dat ze geen pijnstillers meer nodig had. Iemand met endometriose en adenomyose noemt het geen wondermiddel, maar wel een duidelijk verschil, en na jaren van ernstige pijn is het voor een andere gebruiker nu verdraagbaar.

Er zijn ook minder positieve ervaringen. Een vrouw van in de veertig merkte geen enkel effect en stuurde het apparaat terug. Een koper raadt het af bij endometriose, omdat de pads na ongeveer 5 keer niet meer plakten en het apparaat daarna uitviel. Dat laatste is een terugkerend punt: kleefkracht en accuduur worden bij de EM 50 vaker genoemd.

De Beurer EM 50 is draadloos, weegt 67 gram en meet 19,3 bij 9,5 cm. De TENS heeft 15 niveaus en de warmte staat op 43 °C. Het apparaat heeft 5 jaar garantie en is klasse IIa.

Wat leren we hieruit? TENS helpt bij een flink deel van de gebruikers, soms zo goed dat ze minder pijnstillers nodig hebben. Maar het werkt niet bij iedereen, en het is geen behandeling van endometriose zelf. De ervaringen lopen uiteen van 'geen pijnstillers meer' tot 'geen effect'. Probeer het daarom bij voorkeur bij een verkoper waar je het apparaat kunt terugsturen als het niets doet.

Heb je endometriose of vermoed je dat, laat je dan begeleiden door je huisarts of gynaecoloog. TENS kan een nuttige aanvulling zijn, naast de behandeling die zij adviseren.

Een menstruatieapparaat moet je kunnen dragen terwijl je je dag doorkomt. Dan tellen gewicht, accuduur en hoe opvallend het is.

In gewicht lopen de modellen uiteen van 15 gram voor de TensCare Ova+ tot 120 gram voor de Beurer EM 55. De medisana TT 250 weegt 44 gram, de Beurer EM 50 67 gram.

Over discretie zijn de ervaringen wisselend. Een EM 50-gebruiker vond het pad minder onopvallend dan de reclame belooft: zichtbaar onder strakke tops, en het apparaat piept bij aanzetten en bij elke wijziging. Bij de LUVION TENS Menstruatie schrijft een koper dat hij onder sommige broeken te zien is. Twee ouders kochten de medisana TT 250 voor hun tienerdochter, die het onder haar kleding draagt en zo naar school kan.

De LUVION is een goed voorbeeld van waar je in de praktijk op let. Het apparaat van het Nederlandse merk Luvion combineert TENS in 30 niveaus met 3 massageprogramma's en warmte van 38 tot 45 °C. Een timer schakelt het na 30 of 60 minuten uit, en de accu gaat ongeveer 3 uur mee. Het is paars, geregistreerd als klasse IIa en heeft 2 jaar garantie. De twee kopers op Bol zijn positief over de werking bij endometriose en krampen, en over hoe snel het warm wordt. Maar een van hen merkt dat de plakkers minder goed hechten en dat ze niet los te koop zijn. De ander ontdekte dat ze na afspoelen met water weer plakken.

Pads zijn bij menstruatieapparaten een terugkerend aandachtspunt. Bewaar ze altijd op de folie of drager, plak ze op een schone huid zonder crème en spoel gelpads af als ze minder plakken. Check voor je koopt of vervangpads los verkrijgbaar zijn. Voor de Beurer EM 50 kost een set van 6 ongeveer €19.

Dan veiligheid. Alle fabrikanten noemen vergelijkbare contra-indicaties: gebruik TENS niet als je zwanger bent of zou kunnen zijn, niet met een pacemaker of bij hartritmestoornissen, en niet bij epilepsie. medisana noemt ook trombose. TensCare raadt de Ova+ af in de eerste 6 tot 8 weken na een bevalling.

Voor tieners geldt nog iets extra. In de reviews van de TT 250 zie je ouders die het apparaat voor hun dochter kopen. Lees in dat geval de leeftijdsadviezen in de handleiding. Andere TENS-fabrikanten, zoals axion, adviseren hun apparaten niet te gebruiken onder de 14 jaar. Begeleid een tiener bij het eerste gebruik en overleg bij twijfel met de huisarts.

TENS kan menstruatiepijn en pijn bij endometriose verlichten. Het dempt het pijnsignaal zolang het apparaat aan staat, en met lage frequenties kan het de aanmaak van endorfine stimuleren. In combinatie met warmte vinden veel gebruikers het prettiger dan een kruik, omdat ze ermee kunnen blijven bewegen.

Verwacht er geen wonderen van. De ervaringen lopen uiteen, en bij endometriose is het een aanvulling op behandeling, geen vervanging. Kies een apparaat met warmte, zoals de medisana TT 250 of Beurer EM 50, als je die combinatie prettig vindt. Kies de TensCare Ova+ als je liever iets kleins met een lange accuduur draagt. Let bij elk model op de pads en of je ze kunt nabestellen, want die bepalen voor een groot deel hoe lang je plezier hebt van je aankoop. Lees de contra-indicaties, gebruik het niet als je zwanger zou kunnen zijn, en overleg bij tieners met de huisarts over het gebruik.