TENS of EMS: wat is het verschil en wat heb je nodig?

Wie een TENS-apparaat zoekt, komt al snel termen tegen als EMS, NMES, massage, interferentie en zelfs Russische stimulatie. Veel apparaten heten 'TENS/EMS' of '3-in-1'. Het lijkt erop dat meer altijd beter is, maar dat klopt niet. TENS en EMS hebben een ander doel, en een apparaat dat in het ene goed is, hoeft dat in het andere niet te zijn.

De kern van het verschil: TENS prikkelt zenuwen om pijn te dempen, EMS prikkelt spieren zodat ze samentrekken. Beide gebruiken stroompulsen via plakelektroden, maar met andere instellingen en voor andere toepassingen.

Uit onze analyse van specificaties en gebruikerservaringen blijkt dat veel kopers een combinatieapparaat nemen terwijl ze vooral pijn willen bestrijden, of juist een sportstimulator met maar één pijnprogramma. Hieronder lees je wat het verschil is, welke soorten apparaten er zijn en hoe je bepaalt of je met een puur TENS-apparaat toekan. We gebruiken daarbij vier apparaten uit de Nederlandse markt als voorbeeld, van eenvoudig tot zeer veelzijdig.

TENS staat voor transcutane elektrische zenuwstimulatie. Het apparaat stuurt zwakke pulsen door de huid naar de zenuwen. Je voelt een tinteling, maar je spieren bewegen niet of nauwelijks. Het doel is pijn te dempen: door het pijnsignaal in het ruggenmerg af te remmen bij hoge frequenties, of door de aanmaak van endorfine te stimuleren bij lage frequenties.

EMS staat voor elektrische spierstimulatie. Hier zijn de pulsen breder en sterker, zodat de motorische zenuwen de spier laten samentrekken. Je ziet en voelt de spier aanspannen en ontspannen. EMS wordt gebruikt om spieren te trainen, om ze na een blessure of operatie weer te activeren en als hulpmiddel bij herstel. NMES, neuromusculaire elektrische stimulatie, is in de praktijk een andere naam voor hetzelfde principe.

Hoe voelt dat verschil? Bij TENS op een normale stand voel je een gelijkmatige tinteling of een zacht kloppen, en je kunt rustig doorlezen of tv kijken. Bij EMS voel je je spier ritmisch aanspannen, soms zo stevig dat een arm of been licht beweegt. Daarom gebruik je EMS meestal zittend of liggend, en niet tijdens het autorijden of fietsen. Ook na afloop merk je het verschil: na een stevige EMS-sessie kun je de volgende dag spierpijn hebben, net als na een training. Na TENS is dat niet het geval.

Massageprogramma's zitten daar tussenin. Ze gebruiken een ritmisch patroon dat aanvoelt als kloppen, kneden of wrijven. Fabrikanten bieden ze aan voor ontspanning.

Wat betekent dat voor je keuze? Heb je vooral pijn, in je rug, nek, schouders of gewrichten, dan heb je TENS nodig. Een apparaat dat alleen TENS doet, is dan prima. Wil je spieren versterken of herstellen, dan heb je EMS nodig. En wil je beide, dan kom je uit bij een combinatieapparaat.

Een goed voorbeeld van een puur TENS-apparaat is de axion STIM-PRO Comfort van de Duitse fabrikant axion. Hij heeft 2 kanalen met tot 4 elektroden en 8 vooringestelde programma's: 7 voor specifieke lichaamszones en 1 algemeen programma. Dat laatste, P08, combineert hoog- en laagfrequente TENS en zet dus beide pijnmechanismen tegelijk in. EMS zit er niet op. Je kiest een programma, regelt de stroomsterkte en dat is het. Het apparaat is geregistreerd als medisch hulpmiddel klasse IIa, heeft 2 jaar garantie en een handleiding in onder meer het Nederlands. axion raadt het af voor kinderen onder 14 jaar.

Een puur TENS-apparaat heeft voordelen. De bediening is eenvoudiger, er zijn minder programma's om uit te kiezen en je loopt geen risico dat je per ongeluk een EMS-stand kiest die je spieren laat samentrekken op een pijnlijke plek. De nadelen zie je ook bij de STIM-PRO Comfort. Met 3 reviews en een gemiddelde van 3,7 is de reviewbasis klein, en een koper twijfelt of de kracht volstaat bij zenuwpijn en spierkramp. Een andere koper kreeg verkeerde pads meegeleverd en moest de juiste zelf bijkopen.

TENS en EMS gebruiken dezelfde soort elektroden en vaak dezelfde aansluitingen. Het verschil zit in de programma's in het apparaat. Daarom kunnen fabrikanten beide relatief makkelijk in één kastje stoppen, en daarom zie je zoveel combinatieapparaten.

Het grootste deel van de TENS-apparaten in de winkel is eigenlijk een combinatieapparaat. Ze bieden TENS, EMS en massage, soms aangevuld met warmte.

De Beurer EM 49 is daar een typisch voorbeeld van. Het apparaat heeft 64 voorgeprogrammeerde toepassingen: 12 voor TENS, 32 voor EMS en 20 voor massage. Daarbij komen 6 programma's waarin je zelf frequentie, pulsbreedte en aan/uit-tijd instelt. Met 2 kanalen en 4 elektroden van 45 bij 45 mm kun je twee zones tegelijk behandelen. Het is geregistreerd als medisch hulpmiddel klasse IIa en Beurer geeft er 5 jaar garantie op. De prijs ligt rond €32-43.

Kijk je naar die verdeling, dan valt op dat het EMS-aanbod groter is dan het TENS-aanbod: 32 tegenover 12. Voor wie alleen pijn wil bestrijden, is dat geen probleem. Je gebruikt dan simpelweg alleen de TENS-programma's. Maar het betekent ook dat je voor een groot deel van het apparaat betaalt zonder het te gebruiken. Bij de EM 49 is de prijs zo laag dat dat weinig uitmaakt.

In de reviews van de EM 49 zie je hoe mensen het gebruiken. De meesten zetten het in tegen pijn: bij piriformissyndroom, zenuwpijn, nek- en schouderklachten of rusteloze benen. Meerdere kopers noemen de massagestand prettig. Een gebruiker kreeg het advies van een orthopeed bij kniepijn. Wat in de reviews terugkomt, is dat de handleiding onduidelijk is. Bij zoveel programma's is het lastig te weten welke je moet kiezen; Bol noemt het thema handleiding 15 keer.

De meerwaarde van een combinatieapparaat zit in situaties waarin pijn en spieren samenhangen. Denk aan iemand die na een knieoperatie zowel pijn heeft als spieren die moeten worden opgebouwd. Of aan een sporter die na een training pijnlijke kuiten wil ontspannen met massage en de dag erna een EMS-programma wil draaien. In die gevallen is één apparaat voor alles handig.

Een kanttekening bij combinatieapparaten: niet alle fabrikanten zijn even zorgvuldig in wat ze claimen. Bij de Kluvaro KRES200C schrijft een koper dat de handleiding 'vetverbranding' noemt, zonder onderbouwing. Bij de Kluvaro KRES100B vond een gebruiker in de handleiding niet terug welke van de 12 programma's TENS zijn en welke EMS. En de KRES-reeks is volgens de productgegevens geen medisch hulpmiddel. Een combinatieapparaat met een medische registratie, zoals de Beurer, geeft meer zekerheid over wat het apparaat doet.

Ook de TensCare Unifit is een combinatieapparaat. Hij heeft 12 TENS-, 11 EMS- en 10 massageprogramma's, dus een evenwichtiger verdeling dan Beurer, en een accu die minimaal 10 uur meegaat.

Aan de andere kant van het spectrum staan sportstimulatoren. Die zijn gebouwd voor spieren, en TENS is daar een bijzaak.

Compex is in Europa het bekendste merk in deze categorie. De Compex Fit 1.0 is het instapmodel. De programma's zijn verdeeld in twee groepen. Onder Fitness vind je programma's voor armen, dijen, buik, billen, sixpack, borst, biceps en quadriceps. Onder Wellness staan een ontspannende massage en één programma voor TENS-pijnverlichting. Eén. Dat is het grote verschil met een combinatieapparaat als de Beurer EM 49, die er 12 heeft.

Daar staat tegenover dat de Fit 1.0 op andere punten sterk is voor sporters. In de doos zitten 4 snapkabels, 4 elektroden van 5 bij 10 cm en 8 van 5 bij 5 cm, samen 12. Dat zijn er drie keer zoveel als bij de EM 49, en in een formaat dat bij grote spiergroepen past. De accu is oplaadbaar, er zit een reistas bij en de handleiding is Nederlands. Compex geeft 3 jaar garantie: 2 jaar plus 1 extra, met 6 maanden op kabels en accu. Het prijskaartje is wel van een andere orde: €178-240, ruim vijf keer zoveel als de EM 49. Daarvoor krijg je een merk dat zich al jaren op sporters richt en een set elektroden die op grote spieren is afgestemd.

De ene review op Bol beschrijft een gebruiker die het apparaat inzet om spieren weer te activeren, als goedkoper alternatief voor dure apparatuur. Dat is precies de toepassing waarvoor sport-EMS bedoeld is.

Wie overweegt een Compex te kopen voor pijnbestrijding, doet er goed aan eerst te kijken naar de programmalijst. De duurdere Compex SP 2.0 heeft wel een categorie pijnmanagement naast voorbereiding, herstel en revalidatie, maar ook daar ligt het zwaartepunt bij sport.

Een kanttekening over claims. Sportstimulatoren worden vaak verkocht met beloften over spiergroei of een strakkere buik. Compex noemt bij de SP 2.0 kracht, explosiviteit en spiervolume; dat zijn claims van de fabrikant. EMS laat spieren samentrekken, en dat kan bij herstel en als aanvulling op training nuttig zijn. Maar een apparaat vervangt geen training. In reviews van EMS-apparaten lees je ook steeds weer dat resultaat alleen komt bij consequent gebruik, vaak naast gewoon sporten.

Ook bij EMS geldt: begin op een lage stand en bouw rustig op. Plak de elektroden op de buik van de spier, niet over gewrichten of botten, en gebruik EMS niet op een verse blessure zonder advies van een arts of fysiotherapeut.

Voor de vraag TENS of EMS betekent dit: als je vooral pijn hebt, is een sportstimulator een dure omweg. Als je vooral wilt trainen of revalideren, is het juist de meest gerichte keuze.

Naast TENS en EMS kom je soms nog andere stroomvormen tegen. Ze zijn bekend uit de fysiotherapiepraktijk en duiken in een klein aantal thuisapparaten op.

Interferentiestroom, afgekort IF, werkt met twee stroomcircuits van een iets andere frequentie die elkaar in het weefsel kruisen. Waar ze elkaar ontmoeten, ontstaat een nieuwe, lagere frequentie. Het idee is dat je zo dieper in het weefsel komt dan met gewone TENS, met minder prikkeling aan de huid.

Russische stimulatie is een vorm van spierstimulatie met een draaggolf van hogere frequentie, oorspronkelijk ontwikkeld voor krachttraining van sporters.

Microstroom gebruikt juist heel zwakke stromen, zo zwak dat je ze vaak niet voelt.

Het enige apparaat in ons onderzoek dat al deze vormen combineert, is de Nu-Tek TENS Combo. Hij biedt vijf stroomvormen: TENS, EMS, interferentie, Russische stimulatie en microstroom. Volgens de productinformatie heeft hij 90 voorgeprogrammeerde programma's die je individueel kunt aanpassen, 2 kanalen en een oplaadbare lithiumaccu. De handleiding is Nederlands, er zit een koffer bij en de garantie is 2 jaar. Hij valt in de klasse €143-194.

De twee kopers op Bol zijn positief. Een gebruiker met chronische rugpijn door een oude hernia vindt het vergelijkbaar met de behandeling bij zijn fysiotherapeut. Een ander noemt het praktisch en merkt vrij snel pijnverlichting. De eerste reviewer meldt wel dat de accu na ongeveer 20 minuten TENS leeg was.

Er zijn ook kanttekeningen. In de productinformatie spreken twee velden elkaar tegen: het apparaat staat vermeld als klasse IIa, maar ook als 'medisch hulpmiddel: nee'. Gegevens over intensiteit en pulsparameters ontbreken. En de vraag is of je als thuisgebruiker iets hebt aan interferentie of Russische stimulatie zonder dat een behandelaar je vertelt hoe je ze inzet.

Ons advies: zie deze extra stroomvormen als iets voor gevorderde gebruikers die al ervaring hebben met elektrotherapie, of die werken onder begeleiding van een fysiotherapeut. Voor de meeste mensen is goede TENS, eventueel met EMS en massage, ruim voldoende. Wie toch nieuwsgierig is naar interferentie, kan zijn fysiotherapeut vragen of die stroomvorm bij zijn klacht past, voordat hij er een apparaat voor koopt.

TENS en EMS werken met dezelfde soort elektroden, maar met een ander doel. TENS dempt pijn via de zenuwen; EMS laat spieren samentrekken voor training of herstel. Massage zit daar tussenin.

Kies een puur TENS-apparaat, zoals de axion STIM-PRO Comfort, als je alleen pijn wilt bestrijden en het simpel wilt houden. Kies een combinatieapparaat, zoals de Beurer EM 49 of TensCare Unifit, als je pijn en spieren allebei wilt aanpakken, of als je nog niet precies weet wat je nodig hebt. Kies een sportstimulator, zoals de Compex Fit 1.0, als training en herstel voorop staan en pijnbestrijding bijzaak is. Apparaten met interferentie en Russische stimulatie, zoals de Nu-Tek TENS Combo, zijn interessant voor gevorderden of onder begeleiding.

Let bij elke keuze op de medische registratie, wees kritisch op claims als 'vetverbranding' en lees de contra-indicaties: geen TENS of EMS met een pacemaker, tijdens zwangerschap of bij epilepsie zonder overleg met je arts.