Analoge hygrometer: 5 modellen van Fischer en Barigo vergeleken

Een analoge hygrometer heeft geen batterij, geen scherm en geen app. Een wijzer, een schaal en een meetelement dat krimpt en uitzet met de luchtvochtigheid: meer is het niet. Juist daarom hangen ze nog steeds bij pianostemmers, in humidors, in wijnkelders en in woonkamers waar een plastic kastje met lcd-scherm uit de toon valt.

Twee Duitse merken maken het grootste deel van wat er in dit segment te koop is. We vergeleken drie instrumenten van Fischer (de Polymeter 115, de haar-hygrometer met thermometer van 103 mm en de synthetische comfortmeter van 100 mm) en twee van Barigo (de 408 en de 8861). Ze kosten tussen ongeveer 59 en 113 euro. De belangrijkste vraag bij de keuze: wil je een meetelement van echt haar, dat nauwkeuriger is maar onderhoud vraagt, of een synthetisch element dat je kunt ophangen en vergeten?

Het principe is ruim twee eeuwen oud. Een haar wordt langer als de lucht vochtiger wordt en korter als die opdroogt. Span een bundel haren tussen een vast punt en een hefboom, en de wijzer beweegt mee.

De Fischer haar-hygrometer van 103 mm werkt volgens de beschrijving met echt, speciaal behandeld mensenhaar. Dat reageert snel op veranderingen in vochtigheid en meet volgens de fabrikant onafhankelijk van de temperatuur. De Fischer Polymeter 115 gebruikt ook een haarelement; de beschrijving vermeldt dat het direct reageert op vochtveranderingen, behalve bij plotselinge temperatuurschommelingen. De Barigo 408 is eveneens een haarhygrometer.

De Fischer comfortmeter van 100 mm heeft een synthetisch element. Kunstvezel doet in grote lijnen hetzelfde als haar, maar veroudert anders: het hoeft niet regelmatig te worden bevochtigd om soepel te blijven. Daar staat een ruimere tolerantie tegenover, zoals verderop blijkt. Volgens vakhandel Dantherm is dit model een verbeterde versie van een ouder type en alleen bedoeld voor binnen.

Bij de Barigo 8861 weten we het niet. De beschikbare informatie noemt het een comfortmeter met thermometer en hygrometer, zonder te zeggen of er haar of kunstvezel in zit. De 8861 is goedkoper dan de 408 terwijl hij ook temperatuur toont, wat op een ander element kan wijzen. Dat blijft een vermoeden. Wie het zeker wil weten, vraagt het na bij de verkoper voordat hij bestelt.

Waarom maakt het uit? Een haarhygrometer is een instrument dat je moet bijhouden, een beetje zoals een mechanisch horloge. Voor wie een gitaar of een cello op 45 tot 55% wil houden, is die extra nauwkeurigheid de moeite waard. Voor wie in de woonkamer wil zien of het ruwweg goed zit, levert een synthetisch element minder werk op bij een uitkomst die voor dat doel nauwkeurig genoeg is. De keuze voor het element bepaalt daarmee ook hoeveel tijd je er per jaar aan kwijt bent.

Drie van de vijf instrumenten hebben een tolerantie op papier, alle drie van Fischer.

De haar-hygrometer van 103 mm geeft ±3% relatieve vochtigheid op tussen 20 en 100%, plus één schaalverdeling voor het aflezen. Het bereik loopt van 0 tot 100%. De bimetaalthermometer meet van -20 tot +40 °C met ±1 K, ook plus één schaalverdeling. Een vakhandel noemt voor dit instrument een bereik van -35 tot +65 °C; waarschijnlijk is dat de temperatuur waarbij je het mag gebruiken, niet wat de thermometer aanwijst.

De Polymeter 115 komt op ±3% in het midden- en hoge bereik en ±5% onder 25% relatieve vochtigheid. De glasthermometer loopt van -35 tot +65 °C. In heel droge lucht, zoals in een verwarmde kamer tijdens een vorstperiode, is een haarelement dus minder precies.

De synthetische comfortmeter van 100 mm zit op ±5% tussen 30 en 95%. Het meetbereik is 20 tot 100% volgens de ene bron en 10 tot 100% volgens de andere. De thermometer meet 0 tot 40 °C met ±1 K.

Voor de Barigo 408 en de Barigo 8861 hebben we geen nauwkeurigheid of meetbereik gevonden. Dat hoeft niet te betekenen dat ze slechter meten dan de Fischers. Je koopt alleen zonder dat er een getal op papier staat.

Hoe verhoudt ±3% zich tot digitaal? De professionele thermo-hygrometers van testo en TFA uit dezelfde productgroep geven ook ±3% op in het middenbereik; de testo 605i komt tot ±2%. Digitale meters voor consumenten zitten vaak op ±5%. Een goed onderhouden haarhygrometer doet op papier dus niet onder voor een digitale handmeter van 80 tot 100 euro. Het woord "onderhouden" is daarbij belangrijk: de opgave geldt voor een instrument dat is afgesteld. Een haarhygrometer die drie jaar onaangeroerd in een droge kamer hangt, kan veel verder afwijken dan de tolerantie belooft.

Tussen ±3% en ±5% zit in de praktijk dit: bij een aanwijzing van 50% ligt de werkelijke waarde tussen 47 en 53%, of tussen 45 en 55%. Voor een instrument dat binnen 45 tot 55% moet blijven, is dat het verschil tussen weten en gokken.

Haar droogt uit. Hangt een haarhygrometer maandenlang in droge lucht, dan verliest het haar zijn veerkracht en gaat de wijzer te laag aanwijzen. De remedie heet regenereren: het haar een tijd in zeer vochtige lucht brengen, zodat het weer vocht opneemt. Daarna stel je de wijzer bij met het stelschroefje.

Op het forum energiesparhaus.at beschrijven eigenaren van Fischer-haarhygrometers twee manieren. De eerste: het instrument een nacht buiten leggen en de wijzer daarna op ongeveer 98% stellen, omdat de lucht 's nachts bijna verzadigd is. De tweede is de zoutmethode. Een verzadigde oplossing van keukenzout in een afgesloten bakje geeft een vaste luchtvochtigheid van 75%; na een aantal uren stel je de wijzer op die waarde.

De forumgebruikers vinden de zoutmethode praktischer en nauwkeuriger. De reden is logisch. Wie afstelt op 98%, kalibreert een deel van de schaal dat binnenshuis nauwelijks voorkomt. Rond 75% zit je dichter bij de waarden waar het om gaat. Eén gebruiker meldt daar ook dat twee exemplaren verschillend reageerden op de nachtmethode: de één bleef op 100% staan, de ander liep door tot 120%. Het is een enkele ervaring, maar het laat zien dat de schaal aan het uiteinde minder betrouwbaar is.

Voor de Fischer haar-hygrometer van 103 mm, de Polymeter 115 en de Barigo 408 hoort dit onderhoud erbij. Hoe vaak, hangt af van de omgeving; in een centraal verwarmd huis is één keer per stookseizoen een redelijk uitgangspunt. De Polymeter heeft nog een beperking: langdurig gebruik boven +65 °C beschadigt het instrument. Hang hem dus niet in een sauna.

De synthetische comfortmeter van Fischer vraagt minder. Het element hoeft niet te worden geregenereerd. Een controle met de zoutmethode kan nooit kwaad, ook niet bij een synthetisch element, maar het is geen vast onderdeel van het bezit.

Voor de Barigo 8861 geldt weer dat we het element niet kennen, en dus ook niet welk onderhoud erbij hoort.

De vijf instrumenten verschillen meer in vorm en functie dan je op een foto ziet.

De Fischer Polymeter 115 is de buitenbeentje. Het is een haarhygrometer met een glasthermometer in één RVS-behuizing van 267 x 103 mm: bijna 27 centimeter hoog. Met de extra schalen bepaal je naast temperatuur en relatieve vochtigheid ook de absolute luchtvochtigheid, de dampdruk en het dauwpunt. Dat laatste is de temperatuur waarbij de lucht in de kamer gaat condenseren op een koud oppervlak, een nuttig gegeven bij vochtplekken en schimmel.

De Fischer haar-hygrometer van 103 mm is rond, heeft een RVS-behuizing en combineert de hygrometer met een bimetaalthermometer. Hij is volgens de beschrijving geschikt voor binnen en buiten, als enige van de vijf waarvoor dat is vermeld.

De synthetische comfortmeter van Fischer meet 100 mm in doorsnee, is 1,8 cm diep en weegt 98 gram zonder voet. De schalen hebben gemarkeerde comfortzones: staan beide wijzers in het gekleurde vlak, dan is het binnenklimaat in orde. De uitvoering die op Bol wordt verkocht, heeft volgens een koper geen standaard en kan alleen aan de muur. Bij een vakhandel bestaat een variant met houten voet (130 gram met voet). Controleer dus welke uitvoering je bestelt.

De twee Barigo's zijn kleiner: 85 mm in doorsnee. De 408 is 20 mm hoog, uitgevoerd in zilverchroom en toont alleen de luchtvochtigheid. Voor temperatuur heb je een tweede instrument nodig. De 8861 is chroomkleurig, van metaal en toont temperatuur en luchtvochtigheid in één behuizing, bedoeld voor binnen.

Wat kies je voor welke plek? In een vitrinekast, humidor of instrumentenkoffer past een instrument van 85 mm beter dan een van 103 mm. Aan de muur van een woonkamer of werkplaats is een grotere schaal makkelijker af te lezen. Voor een tuinhuis, schuur of overdekt terras komt alleen de Fischer haar-hygrometer van 103 mm in aanmerking. En wie met dauwpunt wil rekenen zonder tabellen of een app, heeft aan de Polymeter het enige instrument dat dat direct laat zien.

Alle vijf komen uit Duitsland. Fischer bouwt zijn instrumenten in Drebach; Barigo bestaat sinds 1926 en maakt precisie-weerinstrumenten voor onder meer de scheepvaart en huishoudelijk gebruik.

De goedkoopste is de synthetische Fischer comfortmeter met €59 tot €80. De Barigo 8861 volgt met €67 tot €90, dan de Fischer Polymeter 115 (€76 tot €103) en de Barigo 408 (€79 tot €106). De Fischer haar-hygrometer van 103 mm is het duurst met €84 tot €113.

Daar zit een opvallend punt in. De Barigo 408 meet alleen luchtvochtigheid en heeft geen opgegeven tolerantie, maar kost ongeveer evenveel als de Polymeter, die ook temperatuur, dauwpunt en absolute vochtigheid laat zien en ±3% opgeeft. Wie puur naar functie per euro kijkt, komt bij Fischer uit. Wie een compact instrument in chroom zoekt dat bij een bestaande Barigo-barometer past, betaalt voor de vorm.

Reviews zijn er nauwelijks. Dit zijn instrumenten voor een kleine groep liefhebbers en ze worden vooral via vakhandels verkocht. Alleen de synthetische Fischer comfortmeter heeft beoordelingen op Bol: 2 stuks, beide 5 sterren. Een koper noemt het instrument overzichtelijk, nauwkeurig en informatief en mist alleen een standaard. De andere vier hebben geen enkele review, en een onafhankelijke test hebben we voor geen van de vijf gevonden.

Dat maakt de opgave van de fabrikant het belangrijkste houvast, en daar staat Fischer sterker dan Barigo: drie van de drie modellen met een tolerantie tegenover nul van de twee.

Over garantie is weinig vastgelegd. Voor de synthetische Fischer comfortmeter noemt een vakhandel 2 jaar; voor de Barigo 408 vermeldt de verkoper 1 jaar fabrieksgarantie. Voor de overige drie hebben we geen termijn gevonden. Bij een mechanisch instrument zonder elektronica is de kans op een defect klein, maar een wijzer die tijdens transport is verbogen, komt voor. Controleer bij ontvangst of de wijzer vrij beweegt en leg het instrument een dag naast een andere hygrometer.

Kies de Fischer haar-hygrometer van 103 mm als nauwkeurigheid vooropstaat en je het onderhoud er graag bij neemt. Kies de Polymeter 115 als je meer wilt weten dan alleen de relatieve vochtigheid en een groot instrument geen bezwaar is. De synthetische Fischer comfortmeter is de verstandige keuze voor wie een mooi analoog instrument in de woonkamer wil zonder er werk aan te hebben.

De twee Barigo's zijn compacter en fraai afgewerkt, maar je koopt ze zonder opgegeven nauwkeurigheid. Voor een plek waar 85 mm het maximum is, of naast een bestaand Barigo-instrument, zijn ze het overwegen waard. Wie cijfers wil, komt bij Fischer uit.