Witte, roze of bruine ruis: wat is het verschil?

Witte ruis, roze ruis, bruine ruis. Op de doos van een white noise machine staan ze vaak alle drie, zonder uitleg. Toch klinken ze duidelijk anders, en wat de een rustgevend vindt, ervaart de ander als een scherp gesis. Het loont om eerst het soort geluid te kiezen en dan pas het apparaat.

Er is nog een tweede keuze die minder bekend is: hoe het geluid wordt gemaakt. Een opname die in een lus speelt, een chip die de ruis ter plekke opwekt of een echte ventilator in een kastje. Dat bepaalt of je herhaling hoort en hoeveel variatie je krijgt.

Voor deze gids hebben we de gegevens van 23 machines naast elkaar gelegd, met de metingen uit onafhankelijke tests en de ervaringen van gebruikers. We leggen de drie kleuren uit, welke ruis bij welk lawaai past, wat bij baby's vaak werkt en wat het verschil is tussen opname, live opgewekt geluid en een ventilator. Zelf beluisterd hebben we de apparaten niet; de beschrijvingen komen uit die bronnen.

De 'kleur' van ruis zegt iets over de verdeling van hoge en lage tonen. Bij witte ruis zijn alle toonhoogtes even sterk aanwezig. Omdat ons gehoor hoge tonen goed oppikt, klinkt dat scherp en sissend, een beetje als een radio tussen twee zenders.

Roze ruis legt meer gewicht op de lage tonen. Het klinkt voller en zachter: denk aan gestage regen. Bruine ruis gaat nog een stap verder. De hoge tonen zijn grotendeels weg en wat overblijft is laag en dof, als een waterval in de verte.

Welke prettiger is, is persoonlijk. Er is geen kleur die voor iedereen het best werkt. Wie witte ruis te schel vindt, komt vaak bij roze of bruin uit. Wie bruin te dof vindt en er stemmen doorheen blijft horen, kiest eerder wit.

Het praktische gevolg: neem een machine waarop je kunt wisselen, tenzij je al weet wat je wilt. Veel apparaten bieden alle drie. De Somnifiq Droomei heeft witte, bruine en roze ruis naast natuurgeluiden, baarmoedergeluid en slaapliedjes, samen 29 geluiden. De Numsy Move telt volgens de fabrikant 10 varianten witte, roze en bruine ruis op een aanbod van 40. Ook de BrightLife met 40 geluiden noemt de drie kleuren.

Let op hoe merken tellen. 'Zeven varianten witte ruis' zijn niet per se zeven kleuren; het gaat vaak om dezelfde ruis op een iets andere toonhoogte. De Numsy Calm rekent bijvoorbeeld roze en bruine ruis mee onder zijn 7 varianten witte ruis. Dat is geen misleiding, maar het laat zien dat het aantal op de doos weinig zegt over hoe ver ze uit elkaar liggen.

Bij digitale machines voor volwassenen is de keus aan ruis het ruimst. De LectroFan Classic heeft 10 ruisvarianten in wit, roze en bruin, plus 10 ventilatorgeluiden. Daar zit je dus in kleine stappen tussen scherp en dof. Natuurgeluiden heeft hij niet.

Ook ventilatorgeluid hoort in dit rijtje. Het wordt vaak met roze ruis vergeleken: vol, zonder scherpe randen. Veel machines hebben daarom naast de ruiskleuren een reeks ventilatorgeluiden, van een grote ventilator tot een industriële afzuiging. De LectroFan Evo heeft er 10, de Numsy Calm 7. Zoek je iets tussen wit en bruin in en bevalt roze niet, probeer dan een van die standen.

Een tip die uit de tests naar voren komt: geef een geluid een paar nachten. De tester van een ventilatormachine had ongeveer drie nachten nodig om de toon naar zijn zin af te stellen. Wat op de eerste avond vreemd klinkt, kan na een week vanzelfsprekend zijn, en omgekeerd.

Ruis werkt door andere geluiden te maskeren. Een plotseling geluid valt minder op als er al een gelijkmatige laag overheen ligt. Daarbij helpt het als de ruis in hetzelfde toongebied zit als het lawaai dat je kwijt wilt.

Als vuistregel: lage tonen tegen laag lawaai, hogere tonen tegen hoog lawaai. Verkeer, een aanhoudende bromtoon of bas van de buren dek je beter af met bruine of roze ruis. Stemmen, een televisie beneden of gerinkel zitten hoger; daar doet witte ruis meer.

De ervaringen van gebruikers passen daarbij. Kopers van de BrightLife gebruiken hem vooral tegen buren en straatgeluid en noemen de stand 'hoosbui' als effectief; zware regen is een vol geluid met veel lage tonen. Bij de Luvion White Noise Machine PRO Soundspa schrijven meerdere mensen dat hij een snurkende partner goed maskeert.

Volume telt ook mee. Een onafhankelijke test van twintig machines mat maxima van ongeveer 55 tot 80 dBA op 1 meter. Voor doordringend lawaai heb je reserve nodig; voor een stille slaapkamer met af en toe een geluid niet.

De plek helpt ook. Staat de machine tussen jou en de bron van het lawaai, bijvoorbeeld bij het raam of de deur, dan heb je vaak minder volume nodig.

Bij baby's ligt het anders. Daar gaat het minder om maskeren en meer om een vertrouwd, gelijkmatig geluid. Fabrikanten grijpen daarvoor terug op wat een kind voor de geboorte hoorde: baarmoedergeluid en hartslag. De meeste babymachines hebben die erop. De Luvion Dreamnest gaat het verst: met een recorder neem je je eigen hartslag op en speelt de machine die af.

Roze ruis wordt voor baby's vaak genoemd. De Tommee Tippee Dreammaker heeft maar één geluid, en dat is roze ruis. Volgens de fabrikant bootst het baarmoedergeluid na en is het apparaat ontwikkeld met slaaponderzoekers van een Britse universiteit. Dat is de claim van het merk; de onderliggende studie hebben wij niet gelezen. Een Britse ouder die het apparaat testte, zag bij een baby van zes maanden langere en diepere slaap. De enige Nederlandse beoordeling vond het geluid juist onaangenaam.

Die twee ervaringen zeggen samen iets: niet elk kind, en niet elke ouder, reageert hetzelfde. In een test van de Dreamegg D11 Max werd een kind onrustig van witte ruis en sliep het langer met een slaapliedje. Bij de BabyWolkje Pro 4.0 schreef een ouder dat baarmoedergeluid het best werkte. Voor een baby is een machine met meerdere soorten geluid daarom een veiliger keus dan één vast geluid, tenzij je al weet wat aanslaat.

Hoe een machine zijn geluid maakt, hoor je pas na een tijdje. De meeste apparaten spelen opnames af. In het geheugen staat een fragment regen, oceaan of ruis, en dat wordt eindeloos herhaald. Zo'n fragment heet een lus of loop.

Bij een korte lus gebeurt er iets vervelends. Je hersenen zijn goed in patronen. Na een paar minuten herken je de vogel die steeds op hetzelfde moment fluit, of het tikje waar de opname opnieuw begint. Vanaf dat moment luister je ernaar in plaats van eroverheen. Sommige mensen merken het nooit; anderen kunnen er niet meer van slapen.

Bij gelijkmatige ruis valt een lus minder op dan bij natuurgeluiden, omdat er weinig herkenbare momenten in zitten. Het zijn vooral de vogels, golven en krekels waar het misgaat. In een Britse test van de Dreamegg D11 Max werden sommige tracks 'wat blikkerig of repetitief' genoemd.

Er zijn twee oplossingen. De eerste is live opgewekt geluid. De LectroFan Classic gebruikt geen opnames: een chip maakt de ruis op het moment zelf. Het geluid is daardoor nooit twee keer precies hetzelfde. Hij heeft 20 van zulke geluiden. De LectroFan Evo werkt op dezelfde manier en heeft er 22: naast 10 ruisvarianten en 10 ventilatorgeluiden ook 2 oceaangeluiden, plus een koptelefoonaansluiting. Twee onafhankelijke tests bevestigen bij de Classic dat er geen lus te horen is.

De Evo werd in de vergelijkende test gemeten op 73,4 dBA en omschreven als een van de meest effectieve machines, met een heldere klank en goede bas.

De prijs van die aanpak is variatie. Ruis en ventilatorgeluid kun je goed live opwekken; een bos met vogels niet. De LectroFan-modellen hebben dan ook weinig of geen natuurgeluiden. Dat noemen de tests als nadeel.

De tweede oplossing is een lange opname. Is de lus lang genoeg, dan herken je het begin niet meer. De Yogasleep Duet is daar een voorbeeld van. In de vergelijkende test werd bij het vogelgeluid een lus van 1 minuut en 55 seconden gemeten, en dat werd als gunstig beoordeeld. De Duet heeft 30 geluiden, waaronder witte, bruine en roze ruis, 9 natuurgeluiden en slaapliedjes. Hij moet wel aan de stroom blijven.

Hoe lang de lussen van een apparaat zijn, staat bijna nooit in de specificaties. Fabrikanten vermelden het niet en alleen een enkele test meet het. Ben je er gevoelig voor, dan zijn er dus maar weinig modellen waarvan je het vooraf weet. Kies in dat geval live opgewekte ruis, of een echte ventilator.

De oudste manier om ruis te maken heeft geen opname en geen chip nodig. In het apparaat draait een kleine ventilator, en de lucht die door de openingen van de behuizing stroomt, maakt het geluid. De Yogasleep Dohm werkt al sinds 1962 zo.

Het voordeel ligt voor de hand: er is niets wat zich kan herhalen. Het geluid is echt en klinkt volgens testers natuurlijk, zonder herkenbaar patroon. Wie digitale ruis kunstmatig vindt, komt vaak hier uit.

Er staan twee beperkingen tegenover. De eerste: je krijgt één soort geluid. Luchtgeruis, en verder niets. Je kunt de toon wat hoger of lager maken, maar regen of een slaapliedje zit er niet in. De tweede beperking is volume. Een ventilator in een kastje van 14 centimeter maakt minder geluid dan een luidspreker.

De cijfers laten dat zien. De Dohm Classic komt volgens de fabrikant tot 57,4 dB. De Dohm Nova is in een onafhankelijke test gemeten op 63,9 dBA en de SNOOZ Original op 66,5 dBA, beide op 1 meter. Ter vergelijking: de luidste digitale machine in dezelfde test haalde 79,9 dBA. Let wel, de waarde van de Classic is een fabrieksopgave op grotere afstand en dus niet één op één te vergelijken met de metingen.

Tussen de drie zit vooral verschil in regeling. De Dohm Classic heeft twee snelheden en een draaibare kap waarmee je de toon bijstelt. De Dohm Nova heeft 10 snelheden, een volumeregeling, timers en een amber nachtlampje. De SNOOZ Original heeft 10 volumestanden, een aparte toonregeling en een app met schema's; een test noemt hem de beste in zijn soort. Bij de Nova is het motorgeluid volgens dezelfde test duidelijker te horen dan bij de SNOOZ.

Het formaat is bij alle drie vergelijkbaar: ruim 14 centimeter breed en 8 tot 9 centimeter hoog. Ze staan op een nachtkastje of kast en blijven daar.

Voor wie is dit? Voor volwassenen die één gelijkmatig geluid willen en gevoelig zijn voor herhaling. Minder voor wie afwisseling zoekt, veel lawaai moet overstemmen of de machine wil meenemen: geen van de drie heeft een accu.

Eén praktisch punt mag je bij deze groep niet overslaan. Het zijn Amerikaanse apparaten, en de standaardversie van de Dohm Classic werkt op 120 volt. Voor Europa bestaat een aparte 240V-uitvoering. Controleer stekker en voltage voor je iets aansluit. In onze vergelijking van de Dohm Classic, Dohm Nova en SNOOZ Original zetten we de drie naast elkaar, met de aandachtspunten per model.

Ruis is niet het enige wat helpt. Veel mensen slapen liever op regen, golven of wind. Zulke geluiden doen in de kern hetzelfde als ruis, een gelijkmatige laag over de stilte leggen, maar klinken minder technisch.

Regen ligt dicht bij roze ruis en is op bijna elke machine te vinden. Oceaangeluid golft op en neer; de een vindt dat rustgevend, de ander wacht onbewust op de volgende golf. Vogels en krekels hebben veel losse, herkenbare geluidjes en zijn daardoor het gevoeligst voor hoorbare herhaling.

De indeling verschilt per apparaat. De Luvion White Noise Machine PRO Soundspa verdeelt zijn 30 geluiden over 6 categorieën: witte ruis, hartslag, oceaan, natuur, regen en ventilator. De Yogasleep Whish heeft 16 geluiden met witte ruis, natuurgeluiden en slaapliedjes. Bij babymachines komen daar vaak slaapliedjes en 'shushing' bij, het sussende geluid dat ouders zelf maken.

Heeft een machine slaapliedjes, dan zijn die vooral voor kinderen bedoeld. De Numsy Move heeft er 6, de Nexeli NX-KC-35 heeft er 3. Voor volwassenen zijn regen en ruis de gebruikelijke keuzes; de LectroFan-modellen laten liedjes en natuurgeluiden grotendeels weg en richten zich op ruis en ventilator.

Wat de meeste machines niet kunnen, is twee geluiden tegelijk afspelen. Je kiest regen of ruis, niet regen met een laagje ruis eronder. Bij de Luvion Dreamnest merkte een gebruiker dat op: de opgenomen hartslag kan niet samen met een ander geluid klinken.

De Boscer White Noise Speaker pakt dat anders aan. Hij heeft 8 omgevingsgeluiden (regen, oceaan, wind, vogels, stromend water, hartslag, ventilator en witte ruis) en voor elk een eigen schuifregelaar. Je schuift regen half open, zet er zacht wat wind bij en laat de vogels weg. Zo maak je een eigen mengsel met elk geluid op zijn eigen volume.

Acht geluiden is weinig vergeleken met de 30 of 40 van andere apparaten, maar door het mengen heb je meer mogelijkheden dan dat getal doet vermoeden. Het is ook een Bluetooth-speaker, dus je kunt er muziek of een podcast op afspelen. De timer gaat tot 60 minuten en de accu houdt het volgens de opgave tot 10 uur vol. Een nachtlampje heeft hij niet. Kanttekening: er is pas één gebruikersbeoordeling, die wel positief is over geluid en bediening.

Een andere manier om je eigen geluid te bepalen is via Bluetooth. De Yogasleep Duet en de LectroFan Micro2 werken ook als speaker; je kunt er dus een eigen opname of meditatie op afspelen. En de BabyWolkje Pro 4.0 heeft een stemrecorder waarmee ouders een eigen slaapliedje vastleggen.

Wit is scherp, roze is vol, bruin is laag en dof. Tegen stemmen werkt wit vaak het best, tegen verkeer en gebrom roze of bruin. Bij baby's zijn baarmoedergeluid, hartslag en roze ruis de gebruikelijke eerste keus, maar probeer gerust iets anders als dat niet aanslaat.

Hoor je snel herhaling? Kies dan live opgewekte ruis zoals bij de LectroFan, een machine met lange opnames zoals de Yogasleep Duet, of een echte ventilator. Die laatste geeft het natuurlijkste geluid, maar ook de minste keus en het laagste volume.

Weet je nog niet wat je prettig vindt, neem dan een apparaat met alle drie de kleuren en een paar natuurgeluiden en geef elk geluid een paar nachten. Overweeg je een ventilatormachine, lees dan onze vergelijking van de Dohm Classic, Dohm Nova en SNOOZ Original.