Lux, lumen en kleurverloop: een goede wake-up light kiezen

Op de doos van een wake-up light staat vaak een getal: 300 lux, 800 lux, 2.000 lux. Het ligt voor de hand om het hoogste getal te kiezen. Dat is meestal een vergissing.

Lichtsterkte is maar één van de dingen die bepalen of een zonsopgangsimulatie werkt. Minstens zo belangrijk zijn de kleur van het licht, het aantal tussenstappen en de tijd waarin het licht opbouwt. Juist daar zit het verschil tussen een apparaat dat je zacht wekt en een lamp die in een paar sprongen fel wordt.

We hebben de lichtspecificaties van wake-up lights uit alle prijsklassen naast elkaar gelegd, van budgetmodellen tot Philips en Lumie, en vergeleken met wat testers en kopers over het licht zeggen. Hieronder leggen we uit wat lux, lumen en kelvin betekenen, waarom fabrikanten ze op een manier opgeven die vergelijken lastig maakt, en waar je in de praktijk een goede zonsopgang aan herkent.

Twee begrippen lopen in productbeschrijvingen door elkaar: lux en lumen.

Lumen zegt hoeveel licht een lamp bij elkaar uitstraalt. Lux zegt hoeveel licht er op een bepaald oppervlak valt, op een bepaalde afstand. Hoe dichter je bij de lamp meet, hoe hoger het aantal lux. Een lux-waarde zonder afstand zegt dus weinig.

Dat is precies het probleem bij wake-up lights. Fabrikanten meten op een afstand die hun goed uitkomt, en vermelden die afstand niet altijd.

Een sprekend voorbeeld is de Beurer WL 50. Beurer zelf noemt 330 lux. Bol vermeldt ongeveer 800 lux, gemeten op 10 cm. Het Britse T3 spreekt van 800 lumen. Drie bronnen, drie getallen, en ze kunnen in theorie alle drie kloppen. Op 10 cm afstand is het licht nu eenmaal veel feller dan op een halve meter, waar je hoofd meestal ligt.

De Beurer WL 75 laat een ander scheef beeld zien. Beurer noemt 2.000 lux bij 270 lumen. Als leeslamp zou hij 3.000 lux halen op 15 cm. Dat is het hoogste lux-getal in onze vergelijking. Toch geeft dezelfde lamp maar 270 lumen, minder dan de 370 lumen die T3 noemt voor de Lumie Shine 300. Dat lijkt tegenstrijdig, maar het is het gevolg van meten op korte afstand, waar een klein lichtpunt een hoge lux-waarde haalt.

Hoe komt de WL 75 er in de praktijk uit? De Duitse vergelijkingssite testsieger.de vat vaktests samen met een 72 uit 100. Computer Bild was positief over de traploze regeling en de 256 kleurnuances. Als zwakke punten noemen de testers dat de kleurovergangen onrustig kunnen ogen en dat het licht niet gelijkmatig verdeeld is. Een hoog lux-getal zegt dus niets over hoe prettig de zonsopgang is.

Philips is consistenter. De ronde reeks werkt met 300 lux, de Somneo HF3651 met 315 lux. Lumie publiceert voor de Bodyclock-modellen geen lux-waarde.

Wat kun je hiermee? Gebruik lux en lumen alleen om modellen van dezelfde fabrikant te vergelijken, waar de meetmethode gelijk is. Tussen merken zegt het getal weinig. Kijk liever naar tests en reviews die het licht beschrijven: wordt het fel genoeg om bij te lezen, en voelt de opbouw natuurlijk?

Voor het wekken zelf heb je ook geen extreem licht nodig. Bij de ronde Philips-reeks, met 300 lux, schrijven meerdere kopers dat ze al wakker worden voordat het geluid begint. Een koper zette de helderheid zelfs lager, omdat het licht te vroeg wekte. Meer lux is dus niet automatisch beter, zeker niet in een kleine slaapkamer.

Een echte zonsopgang verandert niet alleen in sterkte, maar ook in kleur. Eerst is er rood en oranje, daarna geel en wit. Of een wake-up light dat nabootst, hangt af van de leds die erin zitten.

Duurdere modellen gebruiken leds in meerdere kleuren die samen een verloop maken. Philips gaat bij de ronde reeks van rood via oranje naar geel. Lumie werkt bij de Bodyclock-modellen met warm wit, oranje en rood. De lamp mengt die kleuren in een verhouding die tijdens de opbouw verschuift, zodat het begint als een gloed en eindigt als helder licht.

Een goed voorbeeld hiervan zien we bij de Lumie Bodyclock Shine 300. De testsite nosleeplessnights.com vergeleek vijf wake-up lights, waaronder modellen van Philips en budgetmerken. De Shine 300 had volgens de testers de meest realistische overgang van rood naar wit, en ook de helderste maximale stand. Tom's Guide beschrijft de warme gloed als een reden dat de tester optimistischer wakker werd. Een Bol-koper van een eenvoudiger Lumie-model met dezelfde soort leds beschrijft het licht als een rustige overgang van een roodachtige gloed naar daglicht.

Goedkopere modellen kiezen vaak een eenvoudiger oplossing: één kleur die feller wordt. Bij de UPLY Wake Up Light kies je per zonsopgang een van 7 kleuren, die dan in 20 stappen helderder wordt. Dat lijkt minder op een echte zonsopgang. Toch werkt het voor veel kopers: één koper werd na drie nachten al wakker van het licht.

Sommige budgetmodellen hebben juist heel veel kleuren, tot 16 miljoen. Laat je daardoor niet misleiden. Die kleuren zijn bedoeld voor sfeerlicht, niet automatisch voor een realistische zonsopgang. Of een apparaat met RGB-leds tijdens het wekken echt van rood naar wit loopt, blijkt meestal niet uit de specificaties. Vaak staat er alleen 'zonsopgangsimulatie'.

Hoe herken je een echt kleurverloop? Let op drie dingen. Noemt de fabrikant de kleuren van de opbouw, zoals rood, oranje en geel? Beschrijven testers of kopers dat het licht van kleur verandert? En begint het licht roodachtig, of meteen wit? Als alle drie onduidelijk zijn, ga er dan van uit dat het apparaat vooral feller wordt.

Is een kleurverloop een must? Niet voor iedereen. Het maakt de opbouw zachter en natuurlijker, vooral in de eerste minuten. Wie diep slaapt of gewoon minder hard gewekt wil worden, heeft ook aan één kleur genoeg. Wie licht slaapt of van rood naar wit wil zoals buiten, kan beter wat meer uitgeven.

Er is nog een praktisch voordeel van gemengde leds. Omdat de lamp ook een warme kleur kan maken, werkt de zonsondergang in de avond beter. Dan wil je juist rood en oranje licht, geen helder wit. Bij een apparaat met alleen witte leds loopt de zonsondergang van fel wit naar zwak wit, wat minder rustgevend is.

Je ziet het niet op de doos, maar je merkt het om zes uur 's ochtends: wordt het licht vloeiend feller, of springt het?

Een led-lamp kan niet oneindig fijn dimmen. De elektronica verdeelt het bereik in stappen. Hoe meer stappen, hoe minder je de overgangen ziet. Bij veel wake-up lights staat het aantal helderheidsstanden in de specificaties. De ronde Philips-reeks heeft er 20, de Philips Somneo HF3651 25, de Inga Reston 50.

Let op: het aantal standen dat je zelf kunt kiezen, is niet altijd gelijk aan het aantal stappen in de zonsopgang. Een lamp met 20 standen kan tijdens de opbouw meer tussenstappen gebruiken, of juist minder. Fabrikanten vermelden dat zelden.

Daarom zijn reviews hier belangrijker dan specificaties. Een duidelijk voorbeeld vinden we bij de LotaHome Wake Up Light. Op papier ziet hij er goed uit: 20 helderheidsstanden, 16 miljoen kleuren en een opbouw die je tussen 10 en 90 minuten instelt. Eén koper vond hem toch ongeschikt als wake-up light. Volgens die review is het een roodachtige lamp die in 3 sprongen feller wordt, wat niet op een zonsopgang lijkt.

Dat is één review van de zes op Bol. De andere kopers zijn positief, al gaat het daar vooral over de app, het geluid en de lader. Het voorbeeld laat wel zien waar je op moet letten: een lange opbouwtijd heeft weinig zin als het licht maar drie keer verandert.

Bij duurdere modellen komt die klacht minder voor. Bij Philips en Lumie gaan de reviews over het licht vooral over hoe natuurlijk het is, niet over sprongen. Bij een Beurer-model dat inmiddels niet meer verkocht wordt, noemden kopers zichtbare lichtstappen; bij de WL 75 spreken de testers van onrustige kleurovergangen.

Hoe test je dit zelf? Zet de zonsopgang bij aankoop op de kortste stand en kijk ernaar in een donkere kamer. Op korte opbouw vallen stappen het meest op. Zie je duidelijke sprongen in helderheid, dan zul je die ook op een langere stand merken, alleen verdeeld over meer tijd.

Een tweede tip: kijk in reviews naar woorden als 'sprong', 'stap', 'ineens' of 'flikkert'. Die komen weinig voor bij modellen met een vloeiende opbouw. Een paar keer zo'n opmerking is een waarschuwing, zeker bij goedkope modellen met weinig reviews.

Het beginpunt telt ook. Een goede zonsopgang begint bij een heel zwakke gloed. Begint het licht al op een merkbare sterkte, dan voelt de eerste stap als een lamp die aanspringt. Een koper van de Philips HF3521 vond de laagste stand nog te fel; voor gevoelige slapers is dat een punt om op te letten.

Wit licht is niet altijd hetzelfde wit. De kleurtemperatuur, uitgedrukt in kelvin (K), vertelt hoe warm of koel het licht is.

Hoe lager het getal, hoe warmer het licht. Een gloeilamp of kaarsvlam zit laag, rond de 2700 K of lager. Neutraal wit zit rond de 4000 K. Daglicht op een bewolkte dag zit rond de 6500 K. Alles daarboven ziet er koel en blauwachtig uit.

Voor een zonsopgang wil je in elk geval aan het begin warm licht. Een echte dageraad begint rood en oranje, en pas later wordt het licht witter. Daarom werken veel wake-up lights met warm wit. De Beurer WL 65 noemt 2700 K, de Beurer WL 50 3000 K en de BP maanlamp 3000 K. Philips en Lumie geven geen kelvin op, maar beschrijven het verloop in kleuren: rood, oranje, geel of warm wit.

Een opvallende uitzondering is de HOB Smart Wake Up Light. Die heeft 71 witte leds en 56 RGB-leds. De witte leds hebben een kleurtemperatuur van 10.000 tot 12.000 K. Dat is ver boven daglicht: koel, blauwachtig wit. Het is het soort licht dat je eerder van een werklamp verwacht dan van een zonsopgang.

Betekent dat dat de HOB niet werkt? Dat kunnen we niet zeggen. De RGB-leds kunnen in theorie een warm begin maken. Of de zonsopgang daar gebruik van maakt, of alleen het koele wit dimt, staat nergens. Er zijn ook geen reviews. Het is wel een reden om voorzichtig te zijn als je een wake-up light zoekt voor een natuurlijke opbouw.

Waarom maakt het uit? Blauwachtig licht werkt sterker op je biologische klok dan warm licht. In de ochtend is dat niet erg; aan het einde van de opbouw mag het licht best fel en wit zijn. Maar aan het begin, als je nog slaapt, voelt koel licht harder. En 's avonds, bij de zonsondergang of als leeslamp, wil je juist zo weinig mogelijk blauw.

Lumie speelt daar bij de Luxe-modellen op in met een aparte witte stand met weinig blauw licht. Die is bedoeld om 's avonds bij te lezen zonder je klok te veel te storen. Bij de goedkopere Shine 300 ontbreekt die stand, merkt T3 op.

Praktisch advies: staat er een kelvin-waarde in de specificaties, kijk dan of die onder de 3000 K ligt voor het warme deel. Staat er alleen een hoge waarde, zoals bij de HOB, of helemaal niets, zoek dan naar een beschrijving van de kleuren tijdens de opbouw. Kan de lamp rood en oranje maken, dan heb je in elk geval de mogelijkheid van een warm begin.

De laatste factor is tijd. Hoe lang doet de lamp erover om van uit naar volle sterkte te gaan?

Een echte zonsopgang duurt, afhankelijk van seizoen en plek, ongeveer een halfuur tot een uur voordat het echt licht is. De meeste wake-up lights laten je een duur kiezen in die orde van grootte, maar de ruimte verschilt per model.

De ronde Philips-reeks gaat van 20 tot 40 minuten. De Lumie Shine 300 en de Luxe-modellen gaan van 15 tot 90 minuten, volgens nosleeplessnights.com in stappen van 5 minuten. De Lumie Glow 150 biedt drie vaste keuzes: 20, 30 of 45 minuten. Bij de UPLY kies je tussen 10 en 60 minuten, bij de LotaHome tussen 10 en 90, en bij de Inga Reston zelfs tussen 5 en 120 minuten. De Beurer WL 50 werkt volgens T3 met cycli van 10 tot 30 minuten, wat de testers aan de korte kant vonden.

Welke duur is goed? Daar is geen vaste regel voor. Een paar richtlijnen uit de reviews en tests:

Een opbouw van 30 minuten is een veelgebruikte standaard en een goed beginpunt. Kopers van Inga noemen een opbouw van 30 minuten prettig.

Word je te vroeg wakker van het licht, maak de opbouw dan korter of zet de eindhelderheid lager. Een Philips-koper deed het laatste en was daarna tevreden.

Word je pas wakker van het geluid, dan kan een langere opbouw helpen. Je lichaam krijgt dan meer tijd om op het licht te reageren. Let er wel op dat je het apparaat niet zo lang laat opbouwen dat je al ruim voor je wektijd in fel licht ligt.

Een lange instelbare duur heeft alleen zin als de opbouw vloeiend is. Bij een lamp die in een paar sprongen feller wordt, levert 90 minuten opbouw vooral lange pauzes tussen de sprongen op.

Denk ook aan je partner. Slaap je met z'n tweeën en staat één van jullie later op, dan wekt een lange, felle opbouw ook de ander. Een kortere opbouw met een lagere eindhelderheid is dan vaak een beter compromis dan het apparaat helemaal aan de kant van de vroege vogel te zetten. Modellen met twee wektijden, zoals de ronde Philips-reeks en de Inga, helpen alleen als jullie om de beurt vroeg op moeten, niet als jullie naast elkaar liggen.

Tot slot: geef je lichaam tijd. Kopers van de Philips HF3519 en de UPLY merkten het effect na een paar nachten tot twee weken. Wie na drie dagen de instellingen alweer omgooit, weet niet welke instelling werkt.

Een hoog lux-getal is geen garantie voor een goede zonsopgang. Lux-opgaven hangen af van de meetafstand en zijn tussen merken nauwelijks te vergelijken. Let liever op drie dingen: begint het licht warm en rood, verandert het van kleur, en wordt het vloeiend feller zonder sprongen.

Wil je zeker zijn van een natuurlijk verloop, kies dan een model met gemengde leds, zoals de Lumie Shine 300 of de ronde Philips-reeks. Is je budget beperkt, dan werkt één kleur die dimt ook, maar lees de reviews dan op klachten over sprongen. Wees voorzichtig met apparaten die alleen een hoge kelvin-waarde of veel RGB-kleuren noemen, zonder te beschrijven hoe de zonsopgang zelf verloopt.

Begin met een opbouw van 30 minuten en een gemiddelde eindhelderheid, en pas pas na een week of twee aan.