Is een spijkermat veilig? Contra-indicaties op een rij

Is een spijkermat voor iedereen geschikt? Nee. Voor de meeste gezonde volwassenen is het een onschuldig ontspanningsmiddel, maar fabrikanten noemen zelf een reeks situaties waarin ze het gebruik afraden. Die waarschuwingen staan vaak onderaan een productpagina of in een bijsluiter, en worden makkelijk over het hoofd gezien.

Wij hebben de veiligheidsinformatie, gebruiksinstructies en productclaims van 37 spijkermatten en sets verzameld en naast elkaar gelegd. Hieronder lees je wat er over de werking bekend is, bij welke aandoeningen fabrikanten waarschuwen, wat er over leeftijd wordt gezegd en welke reacties normaal zijn. Deze gids vervangt geen medisch advies. Heb je een aandoening of gebruik je medicijnen, overleg dan met je huisarts voordat je begint.

Wat mag je van een spijkermat verwachten? Fabrikanten zijn daar ruim in. Curacomp stelt dat de drukpuntstimulatie de aanmaak van endorfine en oxytocine bevordert, en presenteert de mat als geschikt bij spierpijn, stijfheid, ischiasklachten, stress en chronische pijn. Andere merken noemen een betere doorbloeding, minder spierspanning en beter slapen.

Daar staat weinig hard bewijs tegenover. Rustige Nacht, dat de BrellaVio-mat testte, wijst erop dat er geen onafhankelijk, objectief bewijs is (bijvoorbeeld klinisch onderzoek) voor de gestelde effecten op pijn, stress of slaap. Slapen.com merkt op dat sluitend wetenschappelijk bewijs voor slaapverbetering ontbreekt. En bij de Jaraleesa XL-set vonden we op een internationale verkooppagina de claim dat de mat "in 93% van de gevallen" een positief effect heeft volgens klinische studies. Een bron of studie daarvoor konden we niet terugvinden.

Wat wel goed gedocumenteerd is, zijn ervaringen van gebruikers. Op Bol lezen we bij vrijwel elke mat verhalen over ontspanning, minder nekspanning of sneller in slaap vallen. Dat zijn waardevolle signalen, maar het blijven persoonlijke ervaringen en geen bewezen medische werking.

Let ook op keurmerken en claims van instanties. De Originele Spijkermat uit Zweden van Curacomp draagt een CE-markering. Voor het model Combi claimt de verkoper ook goedkeuring door het Zweedse Läkemedelsverket, de geneesmiddelenautoriteit; die claim konden we niet bevestigen. Springos is juist duidelijk: de fabrikant geeft aan dat zijn acupressuurmat niet medisch geclassificeerd is.

Het model Soft van Curacomp is wel een goed voorbeeld van een mat die rekening houdt met gevoelige gebruikers. Het is een mat van 64 bij 40 centimeter met alleen zachtere spikes van TPE-kunststof, volgens de verkoper vrij van latex en PVC. Dat laatste is relevant als je een latexallergie hebt: sommige andere sets, zoals de BrellaVio Premium 2.0, hebben juist een kussen met natuurlijk latex. Op Bol scoort het Soft-model 4,7 sterren uit 59 reviews, al lijken die reviews gedeeld te worden met het model Combi.

Zie een spijkermat dus als hulpmiddel om te ontspannen, niet als behandeling. Heb je langdurige pijnklachten, laat de oorzaak dan eerst door een arts of fysiotherapeut vaststellen.

In de gebruiksinstructies van meerdere fabrikanten en verkopers komen dezelfde waarschuwingen terug. We zetten ze op een rij, met de bron erbij.

Zwangerschap. BrellaVio, Superyoga (Lotus) en de verkopers van YogaStyles raden het gebruik tijdens de zwangerschap af. YogaStyles noemt ook de periode van borstvoeding.

Bloedverdunners en stollingsstoornissen. BrellaVio waarschuwt voor gebruik bij zware bloedverdunners, Superyoga noemt stollingsstoornissen en bloedverdunners, YogaStyles bloedverdunners. Een toelichting op het waarom geven de fabrikanten niet; houd je bij twijfel aan het advies van je arts.

Hart- en vaatziekten. BrellaVio noemt ernstige hart- en vaatziekten, Superyoga hartklachten.

Huidproblemen. Gebruik de mat niet op een beschadigde of gevoelige huid, bij huidaandoeningen of op plekken met wondjes. Dit noemen BrellaVio, Superyoga en YogaStyles alle drie.

Een goed voorbeeld van een fabrikant die dit helder communiceert, is BrellaVio. Bij de BrellaVio Spijkermat Set met Spijkerkussen staan de contra-indicaties op de eigen website, samen met een gebruiksadvies: start met ongeveer 5 minuten op een zachte ondergrond en bouw op naar 15 tot 30 minuten per dag. BrellaVio vermeldt ook dat de mat niet bedoeld is om op in slaap te vallen en dat hij bij langer gebruik huidafdrukken kan geven. De materialen zijn volgens de fabrikant OEKO-TEX Standard 100-gecertificeerd.

Superyoga, dat de Lotus-matten verkoopt, doet hetzelfde voor de losse Lotus-mat: niet bij gevoelige huid, huidaandoeningen, zwangerschap, stollingsstoornissen, hartklachten of bloedverdunners, en bij twijfel eerst een arts raadplegen. Opvallend genoeg vonden we deze waarschuwingen in de tekst voor de Lotus-set met kussen niet terug. Dat betekent niet dat ze daar niet gelden: de mat is dezelfde.

Bij veel goedkopere sets vonden we helemaal geen contra-indicaties in de productinformatie. Ga er dan niet van uit dat er geen risico's zijn. De waarschuwingen hierboven hangen samen met hoe een spijkermat werkt (druk op de huid), niet met een bepaald merk. Ze gelden dus voor elke mat.

Heb je een andere aandoening die hier niet staat, zoals een chronische ziekte, een recente operatie of een verminderd gevoel in de huid, overleg dan eerst met je arts. Fabrikanten noemen deze situaties niet expliciet, maar dat is geen bewijs dat gebruik veilig is.

Zijn spijkermatten geschikt voor kinderen? De meeste fabrikanten zeggen er niets over. Eén uitzondering vonden we: Springos geeft aan dat zijn acupressuurmat geschikt is voor personen vanaf 16 jaar. Bij de andere merken ontbreekt een leeftijdsadvies. Onze aanbeveling is daarom voorzichtig: laat kinderen niet zelfstandig een spijkermat gebruiken en overleg bij twijfel met de huisarts. Een kind kan ook minder goed aangeven wanneer het te veel wordt.

Voor volwassenen met een gevoelige huid is de keuze van de mat belangrijk. Een schuimvulling geeft meer mee dan kokosvezel, en zachtere spikes drukken minder hard dan standaard ABS-spikes. Een dun shirt of doek tussen huid en mat is een eenvoudige manier om de druk te verlagen; Northwall levert daar een doek bij, en BrellaVio en Superyoga adviseren het in hun instructies.

Let ook op materialen als je allergisch bent. BrellaVio vermeldt BPA-vrije spikes, Curacomp noemt zijn TPE-mat vrij van latex en PVC. Kussens met natuurlijk latex (BrellaVio Premium 2.0) of natuurrubber (Northwall) zijn om die reden niet voor iedereen geschikt. Kussens met boekweitkaf en matten met kokosvezel bevatten natuurlijke plantaardige vezels; vermeldingen van allergische reacties daarop kwamen we in de reviews niet tegen, maar we konden dat ook niet uitsluiten.

De YogaStyles Spijkermat is een voorbeeld van een eenvoudige mat waarbij de verkopers de contra-indicaties wel duidelijk vermelden. Het gaat om een mat van 68 bij 42 bij 2,5 centimeter met een hoes van 100% katoen, ABS-spikes en een schuimrubbervulling. De verkopers adviseren te beginnen met ongeveer 10 minuten per dag en noemen bloedverdunners, ernstige huidaandoeningen, zwangerschap en borstvoeding als redenen om de mat niet te gebruiken. Klantreviews waren er op het moment van ons onderzoek nog niet, dus over de ervaring in de praktijk kunnen we weinig zeggen.

Gebruik je de mat samen met iemand anders in huis, spreek dan af wie welke mat gebruikt, of was de hoes tussendoor. De mat ligt tegen de blote huid. Bij Flowee, Sanbo en Zenmat mag de hoes alleen met de hand gewassen worden, dus plan dat in.

Hoe weet je of wat je voelt normaal is? Bij vrijwel elke mat in ons onderzoek beschrijven gebruikers en reviewers hetzelfde verloop.

Normaal zijn: een scherp of onaangenaam gevoel in de eerste minuten, dat bij veel gebruikers binnen 3 tot 5 minuten afneemt. Kopers van de Sanbo-mat noemen 3 tot 4 minuten, een Curacomp-koper 5 minuten. Daarna volgt vaak een warm of tintelend gevoel; een BrellaVio-koper spreekt van "na 5 minuten een warme nek en rug". Na het opstaan zie je rode puntjes of afdrukken op je huid. BrellaVio vermeldt dat de mat bij langdurig gebruik huidafdrukken kan geven. Ook ontspanning en slaperigheid worden vaak gemeld; bij Flowee schrijven meerdere kopers dat ze op de mat in slaap vielen.

Niet normaal zijn: pijn die na een paar minuten niet minder wordt maar juist toeneemt, huid die openligt of bloedt, en rode plekken die na een paar uur nog niet zijn weggetrokken. Stop in die gevallen en gebruik de mat niet opnieuw op dezelfde plek voordat de huid hersteld is. Houden klachten aan, neem dan contact op met je huisarts.

Veel problemen zijn te voorkomen door rustig op te bouwen. De adviezen van fabrikanten liggen dicht bij elkaar: begin met 5 tot 10 minuten en bouw op naar 15 à 20 minuten. BrellaVio noemt 15 tot 30 minuten per dag als doel, Flowee 10 tot 20 minuten, Sanbo 15 tot 20. Northwall en Mindmission rekenen met ongeveer een week gewenning.

Val je makkelijk in slaap? Zet dan een timer. BrellaVio raadt af om bewust op de mat te gaan slapen: je ligt dan veel langer dan bedoeld.

Ook de keuze van de mat zelf speelt mee. Een kokosvezelmat voelt volgens consumentenkoopgids.nl pittiger voor beginners dan een schuimmat. Wie twijfelt of hij de prikkel aankan, begint het veiligst met een schuimmat of een model met zachtere spikes, en een dun shirt.

Wie de informatie hierboven samenvat, komt uit op een korte checklist. Loop die door voordat je voor het eerst op de mat gaat liggen.

1. Controleer je gezondheid. Ben je zwanger of geef je borstvoeding, gebruik je bloedverdunners, heb je een stollingsstoornis of een hart- of vaataandoening? Overleg dan eerst met je huisarts. Dat geldt ook voor een aandoening die hier niet genoemd wordt maar waar je over twijfelt.

2. Bekijk je huid. Wondjes, eczeem of een andere huidaandoening op de plek waar je wilt liggen? Wacht dan tot de huid hersteld is, of kies een andere plek.

3. Lees de bijsluiter of productpagina van jouw mat. Zoek naar contra-indicaties, gebruiksduur en wasinstructies. Ontbreken ze, gebruik dan de algemene waarschuwingen uit deze gids.

4. Kies een rustige start. Een bed of bank, een dun shirt of doek, en een sessie van ongeveer 5 minuten. Zet een timer als je snel wegdommelt.

5. Let op je reactie. Een scherp begin, een warm gevoel en rode puntjes zijn normaal. Pijn die toeneemt of beschadigde huid zijn een reden om te stoppen.

6. Bouw op in weken, niet in dagen. Het advies van fabrikanten komt uit op 15 tot 20 minuten na twee à drie weken, met 30 minuten als bovengrens bij BrellaVio.

7. Houd de mat voor jezelf of was de hoes tussendoor. Dat is vooral relevant als meerdere mensen in huis de mat gebruiken.

Deze lijst is gebaseerd op de waarschuwingen en adviezen van BrellaVio, Superyoga, de verkopers van YogaStyles, Flowee, Sanbo en Northwall, aangevuld met de ervaringen van kopers. Het is geen medisch protocol. Voor een persoonlijk advies is je huisarts of fysiotherapeut het juiste aanspreekpunt.

Een spijkermat is voor de meeste gezonde volwassenen een eenvoudig hulpmiddel om te ontspannen. Er is geen klinisch bewijs voor de effecten die fabrikanten noemen, dus zie het niet als behandeling.

Gebruik de mat niet tijdens zwangerschap of borstvoeding, bij bloedverdunners of stollingsstoornissen, bij (ernstige) hart- en vaatziekten en op een beschadigde of aangetaste huid. Die waarschuwingen komen van meerdere fabrikanten en gelden voor elke mat, ook als ze op de productpagina ontbreken. Laat kinderen de mat niet zelfstandig gebruiken; het enige leeftijdsadvies dat we vonden, noemt 16 jaar.

Begin met 5 minuten, bouw rustig op en stop bij pijn die niet afneemt of beschadigde huid. Twijfel je over je gezondheid, overleg dan eerst met je huisarts.