HEPA-filters uitgelegd: het verschil tussen H13 en H14

HEPA staat op bijna elke luchtreiniger, vaak met een toevoeging: H13, H14, "True HEPA" of "EPA 14". Daarbij horen percentages als 99,95%, 99,97% of 99,999%. Voor een koper is het lastig om te zien wat die cijfers betekenen en of een hogere klasse in de praktijk echt beter is.

We hebben de filterspecificaties van 29 luchtreinigers geanalyseerd. Daarbij viel op dat fabrikanten hun percentages bij heel uiteenlopende deeltjesgroottes opgeven: van 0,003 micron tot 0,3 micron. Dat maakt de cijfers onderling lastig vergelijkbaar. Ook zagen we dat het merk Vibrix zelf erkende dat de term "HEPA" alleen onvoldoende zegt over hoe goed een luchtreiniger werkt.

In deze uitleg lees je wat de HEPA-klassen betekenen, waarom het percentage op de doos niet alles zegt, hoe meerlaagse filtersystemen werken en wanneer een H14-filter echt de moeite waard is. Met voorbeelden uit de luchtreinigers die we hebben onderzocht.

HEPA staat voor High Efficiency Particulate Air. In Europa worden filters ingedeeld volgens de norm EN 1822. Die norm onderscheidt EPA-filters (E10 tot E12), HEPA-filters (H13 en H14) en ULPA-filters (U15 en hoger). Hoe hoger het getal, hoe meer deeltjes het filter tegenhoudt.

Voor de twee klassen die je bij luchtreinigers het vaakst tegenkomt, gelden deze minimumwaarden. Een H13-filter houdt minimaal 99,95% van de deeltjes tegen. Een H14-filter minimaal 99,995%. Die percentages gelden voor de deeltjesgrootte die het moeilijkst te filteren is, ergens tussen 0,1 en 0,3 micron. Grotere en kleinere deeltjes worden beter afgevangen.

Het verschil tussen 99,95% en 99,995% lijkt klein. Maar kijk naar wat er doorheen komt: bij H13 is dat maximaal 0,05%, bij H14 maximaal 0,005%. Een H14-filter laat dus tien keer minder deeltjes door. Dat is ook de claim die Vibrix maakt: de H14-filter in de PureFlow30 Pro zou "10x effectiever tegen ultrafijnstof" zijn dan de H13-filter in de standaard PureFlow30.

Naast de EN-klassen kom je de term "True HEPA" tegen. Die komt uit de Verenigde Staten en staat meestal voor een filter dat 99,97% van deeltjes van 0,3 micron tegenhoudt. De Clean Air Optima-modellen gebruiken deze term, gecombineerd met H13. Een "EPA 14"-vermelding, zoals Bol noemt bij de Vibrix PureFlow30 Pro, is verwarrend: volgens de Europese norm bestaat er geen EPA 14. Vibrix zelf spreekt van een H14-filter.

Een helder voorbeeld van hoe een fabrikant de klasse vermeldt, zien we bij de Fuave Pure Air Purifier. Die noemt een HEPA 13-filter met 99,95% filtratie. Dat is precies de minimumwaarde van de H13-klasse, zonder extra marketingpercentage erbij. Bij andere merken lezen we hogere percentages met dezelfde klasse. Winix claimt bij zijn H13-filters 99,999%, terwijl Coolblue voor dezelfde modellen 99,97% vermeldt.

Uit onze analyse blijkt dat de meeste luchtreinigers voor thuisgebruik een H13-filter hebben. H14 kwamen we tegen bij de Pro-uitvoeringen van Vibrix en, volgens één technische bron, mogelijk bij een variant van de Philips PureProtect Water 3400. Sommige fabrikanten noemen geen klasse. Stadler Form spreekt bij de Viktor over een HPP-filter, zonder een EN-klasse te noemen.

Waarom is die grens tussen 0,1 en 0,3 micron zo lastig? Grotere deeltjes botsen tegen de vezels van het filter en blijven hangen. Heel kleine deeltjes bewegen grillig door de lucht en raken daardoor ook snel een vezel. De middelste groep glipt het makkelijkst door. Een filter dat die groep goed tegenhoudt, doet het bij alle andere groottes dus nog beter. Dat is de reden dat de norm juist daar meet.

De vuistregel: H13 is de gangbare standaard voor luchtreinigers. H14 filtert fijner, maar is geen garantie voor een betere luchtreiniger. Waarom niet, lees je in de volgende sectie.

Een filter kan nog zo fijn zijn: als er weinig lucht doorheen gaat, blijft de kamer vuil. De prestatie van een luchtreiniger hangt af van drie dingen samen: de filterklasse, de hoeveelheid lucht die door het filter gaat (de CADR) en de afdichting van het apparaat.

Neem de luchtstroom. De Vibrix PureFlow30 heeft een H13-filter en een CADR van 180 m³/u. De PureFlow30 Pro heeft een H14-filter, maar volgens Bol een CADR van 160 tot 180 m³/u. Een dichter filter kan de luchtstroom iets remmen. Het fijnere filter vangt meer ultrafijne deeltjes, maar ververst de lucht niet sneller.

Dan de percentages. Fabrikanten geven ze op bij heel uiteenlopende deeltjesgroottes. Philips noemt 99,97% van deeltjes tot 0,003 micron. Coway noemt 99,999% tot 0,01 micron. Vibrix noemt voor H14 99,995% vanaf 0,03 micron. Rowenta noemt 99,98% van deeltjes van 0,25 tot 0,3 µm, gemeten volgens EN1822-5. Winix noemt 99,999% bij H13. Dyson noemt 99,95% voor de H13-filters in de PC3 en HP1, en 99,97% vanaf 0,3 micrometer voor de HushJet.

Die cijfers kun je niet naast elkaar leggen. Een percentage bij 0,003 micron zegt iets anders dan een percentage bij 0,3 micron. En een percentage zonder meetnorm is een marketingclaim, geen vergelijkbare meetwaarde.

Een goed voorbeeld van een hoog percentage met een krachtige luchtstroom zien we bij de Winix T800 WIFI. Die combineert een All-in-One HEPA-filter waarvoor 99,999% wordt geclaimd met een CADR van 500 m³/u. De hoge CADR bepaalt hier meer hoe snel een kamer schoon wordt dan het laatste decimaal van het percentage.

Ten slotte de afdichting. Als lucht langs het filter kan lekken in plaats van erdoorheen, helpt de beste filterklasse weinig. Dyson benadrukt bij zijn modellen een verzegeld filtersysteem ("fully sealed") volgens de H13-norm. Bij de meeste andere merken wordt de afdichting niet genoemd.

Vibrix erkende dit zelf. In een reactie op kritiek van het tv-programma Keuringsdienst van Waarde, dat de branche bekritiseerde op losse claims rond "HEPA", schreef Vibrix dat de term alleen onvoldoende zegt: filterdichtheid, filteroppervlak en de koolstoflaag doen er ook toe.

Onze conclusie: kijk eerst naar de CADR, dan naar de filterklasse, en neem percentages met een korrel zout zolang niet duidelijk is bij welke deeltjesgrootte en norm ze gemeten zijn.

Een HEPA-filter staat zelden alleen. Vrijwel alle luchtreinigers in onze analyse combineren het met andere lagen, elk met een eigen taak.

Het voorfilter komt eerst. Het vangt grof stof, haren en pluizen op, zodat het HEPA-filter niet te snel verstopt raakt. Bij veel modellen kun je het voorfilter schoonmaken, wat de levensduur van het dure hoofdfilter verlengt.

Dan de actieve koolstof. Een HEPA-filter vangt deeltjes, maar geen gassen of geuren. Daarvoor is koolstof nodig. Philips claimt bij de PureProtect Mini 900 dat de koolstoflaag 90% van gasvormige verontreiniging verwijdert. Hoe dik en hoe goed die laag is, verschilt sterk. HouseFresh vond de koolstoflaag van de Winix 5300-2 aan de dunne kant, en bij de Coway Airmega 150 zit volgens HouseFresh geïmpregneerd koolstofdoek in plaats van korrelige koolstof.

Een mooi voorbeeld van een geïntegreerd systeem zien we bij de Philips PureProtect Quiet 2200. Die heeft drie lagen in één filterpakket: voorfilter, actievekoolstoffilter en HEPA NanoProtect. Philips noemt een filtratie van 99,97% van deeltjes tot 0,003 micron en een filterlevensduur van 3 jaar. Dat is lang; andere modellen vragen om vervanging na 4 tot 12 maanden.

Winix gaat een stap verder met een systeem in vier fasen: voorfilter, koolstof, H13 HEPA en PlasmaWave, een ionisatietechniek. Clean Air Optima combineert bij de CA-503T zelfs acht stappen, waaronder een TiO2-fotokatalytisch filter, een ozonvrije ionisator en een UV-C-lamp. Vibrix noemt bij de PureFlow30 zes lagen, inclusief een katalysatorfilter.

Meer lagen is niet automatisch beter. Elke laag moet onderhouden worden, en extra technieken zoals ionisatie en UV-C zijn aanvullend: ze vervangen het HEPA-filter niet.

Een ander voorbeeld zien we bij de Stadler Form Viktor. Die combineert een HPP-filter met actieve koolstof en een wasbaar voorfilter. Een HEPA-klasse wordt niet vermeld, maar een onafhankelijke Poolse test noemt wel een ECARF-certificering voor mensen met allergieën. Stadler Form adviseert het filter minimaal 2 keer per jaar te vervangen.

Een praktisch punt: bij sommige filterpakketten zijn HEPA en koolstof aan elkaar vast. HouseFresh wees er bij de Philips PureProtect 3200 op dat je dan het hele filter moet vervangen zodra de koolstof uitgeput is, ook als het deeltjesfilter nog goed werkt. Bij modellen met losse lagen, zoals de Dyson HushJet, vervang je alleen wat op is.

Onze bevinding: let op of de koolstoflaag en het voorfilter passen bij jouw situatie. Bij geuren van koken of huisdieren is een goede koolstoflaag belangrijker dan H13 of H14.

Voor de meeste huishoudens is een H13-filter ruim voldoende. Het vangt pollen, huisstofmijtallergenen, huidschilfers van huisdieren en het grootste deel van het fijnstof. Die deeltjes zijn meestal groter dan de lastigste deeltjesgrootte, en worden dus nog beter gefilterd dan het minimumpercentage aangeeft.

Wanneer is H14 dan wel zinvol? Vibrix adviseert de H14-uitvoeringen bij astma, ernstige allergieën of blootstelling aan zware luchtvervuiling. De redenering: bij die groepen kunnen juist de ultrafijne deeltjes klachten geven, en een H14-filter laat daarvan tien keer minder door. Denk aan iemand die aan een drukke weg woont, naast een industriegebied, of bij iemand die binnen rookt. De Vibrix-reviews van de Pro-lijn gaan opvallend vaak over rook en nicotinegeur.

Tegelijk zijn er grenzen. Een Nederlandse reviewer van Rustige Nacht benadrukt dat roken binnenshuis onveilig blijft en dat een luchtreiniger niet alle schadelijke stoffen verwijdert. En Vibrix gaf zelf aan dat luchtreinigers geen medische hulpmiddelen zijn.

Het prijsverschil tussen H13 en H14 is binnen dezelfde lijn soms klein. De Vibrix PureFlow30 valt doorgaans tussen €109 en €148, de PureFlow30 Pro met H14 tussen €118 en €159. Voor dat bedrag is de stap naar H14 laagdrempelig. Let wel op de vervangingsfilters: die verschillen per model, en je koopt ze elk halfjaar tot jaar opnieuw.

Belangrijker dan de klasse is dat de luchtreiniger genoeg capaciteit heeft voor de ruimte. Een H14-filter in een apparaat met een CADR van 170 m³/u doet in een woonkamer van 40 m² minder dan een H13-filter in een apparaat met 400 m³/u. Voor gevoelige gebruikers is het advies daarom: kies eerst een apparaat met voldoende capaciteit voor 5 luchtwisselingen per uur, en kies daarbinnen voor H14 als die optie er is.

Een laatste kanttekening. Wat voor filter er ook in zit, het werkt alleen als je het op tijd vervangt. Een verzadigd filter laat minder lucht door en verliest effectiviteit. Consumentenbond test niet voor niets ook de filterwerking na een verouderingstest.

Hoe merk je of een filter vervangen moet worden? De meeste apparaten in onze analyse hebben een filterindicator of een melding in de app. Bij de JC Pets is dat na ongeveer 2.000 bedrijfsuren, bij de Vibrix-modellen na 6 tot 12 maanden, bij de Clean Air Optima-modellen na 4 tot 5 maanden. Houd bij huisdieren of veel stof rekening met een kortere levensduur, en maak het voorfilter tussendoor schoon. Een grijs of zwart verkleurd filter is geen betrouwbare maatstaf: ook een filter dat er nog redelijk uitziet, kan al veel van zijn capaciteit kwijt zijn.

De samenvatting van onze analyse: H13 volstaat voor hooikoorts, huisstofmijt en huisdieren. H14 is een zinvolle extra bij astma, ernstige allergie of zware vervuiling, mits het apparaat genoeg capaciteit heeft.

HEPA H13 en H14 zijn Europese filterklassen. H13 houdt minimaal 99,95% van de moeilijkst te filteren deeltjes tegen, H14 minimaal 99,995%, wat neerkomt op tien keer minder doorgelaten deeltjes. Voor thuisgebruik is H13 de standaard en voor de meeste allergieën ruim voldoende.

Laat je niet leiden door percentages alleen. Fabrikanten meten bij uiteenlopende deeltjesgroottes, en een fijn filter met weinig luchtstroom doet minder dan een H13-filter met een hoge CADR. Kijk ook naar de koolstoflaag als geuren een rol spelen, en naar de filterkosten op termijn. Kies H14 vooral als er iemand met astma of ernstige allergie in huis is, of als je aan een drukke weg woont.